Vriendschap tussen mensen met en zonder beperking: ‘Vaak waardevol voor beide partijen’
Ondanks een toenemende aandacht voor inclusie, worden de eenzaamheidsstatistieken er niet beter op voor mensen met een verstandelijke beperking. Universitair docent Paul van Trigt gaat met een ERC Consolidator-beurs onderzoek doen naar vriendschappen tussen mensen met en zonder verstandelijke beperking. Wat is er voor nodig om het contact wel succesvol te laten verlopen?
‘Als het gaat over inclusie, wordt er vaak gekeken naar de maatschappelijke positie van mensen met een verstandelijke beperking’, vertelt Van Trigt. ‘Ik wil weten hoe dit op interpersoonlijk niveau werkt. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een verstandelijke beperking vaak minder vrienden hebben dan mensen zonder beperking, terwijl vriendschap heel waardevol kan zijn als je je eenzaam voelt en eenzaamheid ook deels kan voorkomen. Vriendschap is echter lastig te onderzoeken, zeker vanuit transnationaal historisch perspectief. Een mooie uitdaging dus.’
Vriendenkoppels van overal ter wereld
In zijn aankomende ERC-onderzoek richt Van Trigt zich op het positieve: wat is er voor nodig om vriendschappen tussen iemand met en zonder beperking te laten slagen? In Nederland, Frankrijk, Canada, India en Tsjechië zullen verschillende van deze vriendenkoppels worden gevolgd. Waar mogelijk willen de onderzoekers hen interviewen, anders wordt gezocht naar andere passende manieren om de beleving van hun vriendschap te achterhalen.
‘Uit eerder onderzoek weten we al dat vriendschap in India anders wordt gedefinieerd dan hier’, zegt Van Trigt. ‘Waar in het westen de nadruk op gelijkwaardigheid ligt, lijkt vriendschap in India dichter tegen familierelaties aan te liggen, terwijl Tsjechië een socialistische erfenis van broederschap heeft. We zijn heel benieuwd of en hoe we dat gaan terugzien in ons onderzoek.’
Geschiedenis van vriendschap
Naast de wereldwijde focus op concrete vriendschappen, zal in het onderzoek aandacht worden besteed aan de manier waarop internationale organisaties en denkers wel of juist geen aandacht geven aan vriendschap. ‘Al in de jaren zestig houden mensen zich bezig met vriendschap tussen mensen met en zonder verstandelijke beperking. Sommige van hen stellen zelfs dat vriendschap belangrijker is dan mensenrechten: het is belangrijker om een vriend te hebben dan om je rechten te kunnen claimen. Dat lijkt vooral een westerse discussie, dus wij gaan volgen hoe ze op deze ideeën komen en hoe ze die vervolgens vertalen naar een mondiale ambitie.’
Spiegel van de samenleving
Uiteindelijk hoopt Van Trigt met zijn onderzoek bij te dragen aan het begrip van en voor gemarginaliseerde groepen: ‘Vriendschappen tussen iemand met en zonder beperking spiegelen de maatschappij. In vriendschap neem je verantwoordelijkheid voor elkaar. Dat gaat verder dan iets roepen over inclusie. Bovendien ontstaat de band vaak vanuit de gedachte dat degene zonder beperking degene met beperking moet helpen, maar we zien regelmatig dat dit later omkeert en dat een wederzijdse afhankelijkheid ontstaat. Ik zou het heel mooi vinden als we met dit project dat soort processen wat zichtbaarder kunnen maken in onderzoek en maatschappij.’