Vrijwilligers cruciaal in strijd tegen plasticvervuiling en bescherming van wilde dieren
Aangespoeld plastic onderzoeken of gewonde wilde dieren verzorgen: vrijwilligers zijn onmisbaar in het beschermen van de natuur. Toch blijft hun waardevolle kennis nog te vaak onbenut, concludeert promovendus Liselotte Rambonnet.
Al peddelend met een kano vist Rambonnet al jaren ontelbare plastic verpakkingen en ander schadelijk afval uit de Leidse grachten. Dat doet ze samen met de andere vrijwilligers van Stichting De Grachtwacht die ze mede oprichtte. Ook werkt ze sinds haar studententijd in een opvangcentrum voor zieke vogels in Leiderdorp. Het viel haar op dat er buiten deze opvang nauwelijks iets werd gedaan met de data die de vrijwilligers verzamelden. Voor haar proefschrift onderzocht ze op landelijke schaal wie deze onbetaalde medewerkers zijn en welke gegevens ze verzamelen.
'Doe meer met de waardevolle data van vrijwilligers'
Burgerwetenschap
De bijdrage van vrijwilligers is essentieel, concludeert Rambonnet. ‘Plasticvervuiling en het verlies aan biodiversiteit vragen om langdurige en grootschalige monitoring én beleidsverandering. Wetenschappers kunnen dat niet alleen.’ Steeds vaker werken wetenschappers samen met vrijwilligers die helpen bij het verzamelen of analyseren van data. ‘Om mensen actief te betrekken bij wetenschappelijk onderzoek is het belangrijk om te begrijpen wie je bereikt en waarom ze geïnteresseerd zijn. Daarnaast wilde ik weten wat de impact is van deze vrijwilligers op de wetenschap en op henzelf.’
Schone Rivieren
Via enquêtes volgde ze ruim tweehonderd vrijwilligers van het project ‘Schone Rivieren’, waarbij burgers plastic op rivieroevers verzamelen en bestuderen. De deelnemers deden vooral mee om plasticvervuiling te voorkomen en beleidsregels te beïnvloeden. Het project trekt met name hogeropgeleiden aan, hetgeen vaak voorkomt bij burgerwetenschapsprojecten.
Wildopvangcentra
Daarnaast interviewde Rambonnet de coördinatoren van dertien Nederlandse wildopvangcentra en ze nam vragenlijsten af bij de vrijwilligers. Deze centra verzorgen zieke wilde dieren zoals zeehonden, egels en vogels. De vrijwilligers hier waren vooral gemotiveerd door hun interesse in dieren en de wens om te helpen. Wildopvangcentra trekken qua opleidingsniveau meer diverse vrijwilligers aan. Rambonnet: ‘Dit zorgt voor meer diverse perspectieven uit de maatschappij en dat is belangrijk voor de wetenschap.’
Informatie te weinig gebruikt
Uit haar onderzoek blijkt dat de wildopvangcentra veel gegevens verzamelen over wilde dieren en de gevaren in hun leefomgeving, zoals ziektes en zwerfvuil. Maar helaas wordt die informatie nog nauwelijks verwerkt in wetenschappelijk onderzoek. Rambonnet: ‘We hebben het vaak over het belang van het vertalen van kennis uit de wetenschap naar de maatschappij. Maar er is al heel veel kennis in de maatschappij die je kunt verbinden met wetenschap.’
Lees het proefschrift Plastic Detectives and Wildlife Guardians.
Meer ondersteuning nodig
De wildopvangcentra zijn erg geïnteresseerd in meer onderzoek naar dierziektes en het effect van hun werk op dierenwelzijn. Doe meer met die waardevolle data, is haar dringende aanbeveling. Veel centra hebben hun eigen manier van dataregistratie en te weinig capaciteit om de kwaliteit van de data te verbeteren. Door meer standaardisatie van registratie en ondersteuning van vrijwilligers kunnen de data beter ontsloten worden voor wetenschappelijk onderzoek.
Meldingen op sociale media
Naast de inzet van vaste vrijwilligers wijst Rambonnet ook op de waarnemingen van burgers op sociale media. Tijdens de coronajaren verschenen veel berichtjes met foto’s van dieren die verstrikt waren in mondkapjes of plastic handschoenen. De verzamelde meldingen leverden een dataset op van dieren die in aanraking kwamen met zwerfafval. ‘Ook deze waarnemingen zorgen voor belangrijke kennis en vullen traditionele monitoring aan. We kunnen dus niet zonder vrijwilligers, daarvoor is de milieuproblematiek te groot.’