Duende en café: het 40-jarig jubileum van Latijns-Amerikastudies
'Europa zou meer naar het Zuiden moeten kijken, waar de meerderheid van de wereldbevolking woont. De BRICS-landen alleen al vertegenwoordigen bijna 50% van de wereldeconomie en een kwart van de wereldhandel. In die landen woont ook de jongste bevolking, met een enorme creatieve energie - die in het noordelijk deel van de wereld vaak ontbreekt.' Dat stelde Kathleen Ferrier in haar slotlezing afgelopen vrijdag 10 april tijdens het 40-jarig jubileum van Latijns-Amerikastudies.
De 270 aanwezigen die opstonden voor het applaus konden zich dan ook volledig vinden in haar bevindingen. De honderden aanwezige alumni van Talen en Culturen van Latijns-Amerika (TCLA) of Latijns-Amerikastudies (LAS) -zoals de opleiding tegenwoordig heet- kennen als geen ander het potentieel en de creativiteit van het Zuiden en al helemaal van Latijns-Amerika in het bijzonder. Behalve alumni, studenten en staf, waren ook de ambassadeurs van Bolivia, Brazilië, Chili, Costa Rica, Cuba, Colombia, Ecuador, El Salvador, Guatemala, México, Panamá, Perú, República Dominicana, Spanje, Uruguay en Venezuela aanwezig.
Zestien ambassadeurs
Met enige verbazing constateerde de decaan van de Faculteit der Geesteswetenschappen, Henk te Velde, dat er op de hele universiteit geen programma bestaat dat maar liefst zestien ambassadeurs op de been weet te brengen. Toch is dat niet vreemd: Latijns-Amerikastudies in Leiden bundelt bijzondere expertise in een unieke interdisciplinaire opleiding waar de studie van maatschappij, culturen en talen samenkomen, zoals ook voorzitter Nanne Timmer onderstreepte.
Veertig jaar geleden werd de opleiding Talen en Culturen van Latijns-Amerika (TCLA) opgericht. In een speech van Adriana Churampi passeerden eerdere stafleden de revue, hoogleraren als Erika García, Raymond Buve, Luz Rodríguez-Carranza en Patricio Silva onder anderen, die allen met veel passie hun vakgebied hebben uitgedragen. Spaanse en Portugese taal en cultuur bestond al sinds 1954 in Leiden, maar in 1986 werd de focus specifiek op de Latijns-Amerikaanse regio gelegd en sindsdien is de opleiding uitgegroeid tot een uniek multidisciplinair kenniscentrum. Verdeeld over drie onderzoeksinstituten (LUCL, LUCAS, LUIH), lijkt het misschien een vreemde eend in de bijt, maar het is juist die diversiteit aan disciplines die de opleiding zo uniek maakt.
Keynotes
Misschien is dat ook de reden waarom alumni op de meest gevarieerde plekken terechtkomen. Dit werd alleen al zichtbaar door de twee keynotespeakers. Als eerste sprak Valika Smeulders, alumna en Hoofd afdeling geschiedenis van het Rijksmuseum en hoogleraar Museums & Heritage, Universiteit Groningen. Aan het eind van de dag sprak Kathleen Ferrier, alumna en voorzitter van de Nederlandse UNESCO Commissie. [Lees hier de speech van Kathleen Ferrier.]
Maar in de zaal zaten ook beleidsmakers in het Ministerie van Buitenlandse Zaken, Ministerie van Justitie, van Koninksrijkrelaties, van Onderwijs, er zaten alumni die op ambassades in Latijns-Amerika werken, voor NGO’s of in de bedrijfswereld. Een andere groep is werkzaam in het culturele veld, bijvoorbeeld in de journalistiek, in het museumwezen, als organisator van culturele festivals, als literair vertaler, als curator of conservator. Weer een hele ander deel van de alumni werkt als docent Spaans of Portugees in het onderwijs of als docent Nederlands voor Spaanstaligen. In de zaal zaten zelfs een burgemeester en een cabaretier, je kunt het zo gek niet bedenken.
Tekst gaat verder onder de foto's
-
Bij het middagprogramma was al een flinke delegatie ambassadeurs aanwezig. Ook op de foto: keynote sprekers Kathleen Ferrier en Valika Smeulders, opleidingsvoorzitter Nanne Timmer, decaan Henk te Velde en vice-decaan Jos Schaeken -
Volle bak! -
Valika Smeulders -
Kathleen Ferrier in gesprek met een andere alumna -
Docent Adriana Churampi -
Opleidingsvoorzitter Nanne Timmer, ceremoniemeester van het programma -
Blije gezichten -
En innige omhelzingen -
Het alumnipanel -
Nanne Timmer opende het feest in Herta Mohr; er waren Peruaanse hapjes, er was muziek, en er werd tot in de late uurtjes gedanst -
Groepsportret: alle ambassadeurs met stafleden, waaronder de docenten die het lustrum organiseerden: Nanne Timmer, Paz González en Soledad Valdivia -
DJ Pablitosss gaf 'savonds samen met zijn band een spetterend optreden
Herinneringen aan de opleiding
Hartverwarmend was het om de alumni over hun levenspad te horen te vertellen en over hun herinneringen aan de opleiding. In het alumnipanel sprak Paz González met Hedwig Hupkes, Senior Project Manager Festivals, Arthur J. Swarts, Operations Assistant Movements at the United Nations International Organization for Migration, Isabelle Best, curator bij Allard Pierson, Gerjan Ekenhorst, journalist/docent Spaans en Eva Verschoor, Program Manager Critical Materials in de Haven van Rotterdam.
Eén aspect kwam terug bij alle sprekers: de warme herinneringen aan de opleiding, de gepassioneerde en inspirerende docenten en de waardevolle interculturele vaardigheden die de opleiding de studenten bij heeft gebracht. Vele alumni benadrukten ook de waarde van zelfkennis door de studie van talen en culturen. Ook in de keynote “Café” van Valika Smeulders kwam dat terug. Door in de geschiedenis van de Latijns-Amerikaanse regio te duiken, moet je je opnieuw verhouden tot de Nederlandse en Europese geschiedenis - en word je er vanzelf een stuk kritischer door.
In het docentenpanel ging Soledad Valdivia in gesprek met hoogleraar moderne geschiedenis Ed Amann, universitair docent culturele analyse Tatiana Vargas Ortiz en universitair docent sociolingüistiek Eduardo Alves over de geopolitieke onrust en het belang van de regio.
Wervelend feest
Als laatste werd de bundel Je zult geen bloemen dromen (Wereldbibliotheek, 2026) gepresenteerd waarvoor alumna en literair vertaler Lisa Thunnissen zestien verhalen selecteerde en vertaalde. Het eerste exemplaar ging naar de Universiteitsbibliotheek en werd overhandigd aan alumnus en vakreferent Latijns-Amerika en de Cariben Dennis Bus.
Als er iets is waar alumni trots op zijn is het wel de culturele sensitiviteit die ze hebben ontwikkeld. Zou het daardoor komen dat de universitaire cateraar met enige verbazing keek naar het wervelende feest dat zich ontvouwde in het Herta Mohrgebouw, inclusief instrumenten, zang en dans?
Op LinkedIn regent het berichten van alumni en staf die hun trots uiten om deel uit te maken van deze bijzondere gemeenschap, een community met “duende”. Om met bijna 300 personen in een zaal te zitten waar het vakgebied van Latijns-Amerikastudies door allen erkend en gedragen wordt is heel bijzonder. Het aangaan van een dialoog met Latijns-Amerika is niet slechts een academische bezigheid, maar, zoals staflid Maria Gabriela Palacio het beschrijft op LinkedIn “het is een gesitueerde manier om naar de wereld te kijken, een prisma dat verbindt en herconfigureert hoe we onszelf begrijpen”.