Promotiebegeleiding 2.0: investeren in sociale veiligheid binnen de universiteit
Sociale veiligheid in promotietrajecten staat landelijk en bij de Universiteit Leiden hoog op de agenda. Toch blijkt het in de praktijk lastig om structureel ruimte te maken voor dit thema, juist vanwege de complexe en hiërarchische verhoudingen binnen de academische wereld. Tijd om daar wat aan te doen.
Met een recent toegekende subsidie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) komt daar nu verandering in. Dankzij deze subsidie kunnen Kate Kirk (Centre for Professional Learning) en Suzan Kommers (Leiderschap & Ontwikkeling) van de Universiteit Leiden een tweejarige pilot starten met nieuwe trainingen voor promovendi én hun promotoren, gericht op sociale en psychologische veiligheid.
Kwetsbare positie binnen het promotietraject
De relatie tussen promovendus en promotor is van oudsher gebaseerd op een zogenoemde ‘meester-gezelconstructie’. Een model waarin jonge onderzoekers het vak leren door intensieve samenwerking met een ervaren hoogleraar. Op zichzelf is daar niks mis mee, benadrukt Suzan Kommers, maar dat systeem brengt volgens de L&D-adviseur ook risico’s met zich mee.
‘Als promovendus ben je enorm afhankelijk van je supervisor,’ legt Suzan uit. ‘Diezelfde persoon is je mentor en begeleider en bepaalt uiteindelijk of je promotietraject aan de vereiste academische standaarden voldoet.’
Uit gesprekken met promovendi en supervisors blijkt dat ervaringen sterk uiteenlopen. Sommige promovendi treffen een zeer betrokken en empathische begeleider, terwijl anderen te maken krijgen met onduidelijke verwachtingen of weinig ruimte om zorgen bespreekbaar te maken. Juist door die afhankelijkheid vinden jonge onderzoekers het vaak lastig om grenzen aan te geven of problemen te benoemen.
Van beleidsaandacht naar praktische ondersteuning
Dat sociale veiligheid een belangrijk thema is, wordt breed onderkend binnen de universiteit. Er bestaan al trainingen en richtlijnen voor promotiebegeleiding, maar volgens Kate Kirk, senior programmaleider, is er tegelijkertijd veel onduidelijkheid. ‘Er zijn richtlijnen, maar in de praktijk worden er veel uitzonderingen gemaakt. Dat zorgt voor verwarring bij zowel promovendi als promotoren.’
De subsidie maakt het mogelijk om een pilot te draaien waarin niet alleen bewustwording centraal staat, maar vooral praktische vaardigheden rondom communicatie. ‘Dit geld stelt ons in staat om echt de diepte in te gaan,’ zegt Kate. ‘Trainingen waarin mensen oefenen met lastige gesprekken en geweldloze communicatie.’
Trainingen voor promovendi en supervisors
Een belangrijk uitgangspunt van het project is dat sociale veiligheid geen eenzijdige verantwoordelijkheid is. Daarom richt de pilot zich op beide kanten van de promotierelatie.
Voor promovendi wordt een eendaagse training ontwikkeld die onderdeel wordt van hun verplichte transferable skills aanbod. Daarin ligt de focus op communicatie, bewustzijn van hiërarchie en het versterken van professionele weerbaarheid.
Voor supervisors komt er een traject met trainingen. Onderwerpen zijn onder meer psychologische veiligheid, verbindende (geweldloze) communicatie en het omgaan met welzijnsvraagstukken bij promovendi.
Na de trainingen volgen intervisiebijeenkomsten, zodat deelnemers het geleerde kunnen integreren in hun dagelijkse praktijk. Daarmee moet worden voorkomen dat de training een eenmalige interventie blijft.
‘De universiteit investeert in sociale veiligheid. Dat is een heel positieve ontwikkeling.’
- Kate Kirk
Oefenen, reflecteren en integreren
‘We willen supervisors concrete handvatten geven,’ aldus Suzan. ‘Hoe geef je ruimte en ondersteuning aan je promovendus, terwijl je tegelijkertijd te maken hebt met publicatiedruk en prestatiedoelen? Op dat spanningsveld gaan we in tijdens de trainingen.’
Daarnaast is er expliciet aandacht voor wat er in het lichaam gebeurt in spanningsvolle situaties. ‘Het gaat niet alleen om cognitieve kennis,’ zegt Kate. ‘In lastige gesprekken speelt stress een grote rol. Door het zenuwstelsel en de lichamelijke reacties ook te betrekken wordt aandacht besteed aan emotieregulatie, wat leidt tot effectiever reageren.’
De pilot loopt twee jaar en wordt afgesloten met een evaluatie en rapportage. Het doel is nadrukkelijk om lessen te trekken die breder toepasbaar zijn binnen de universiteit. Kate benadrukt dat leiderschap en begeleiding vaardigheden zijn die je kunt leren. ‘Kort geleden was daar minder aandacht voor, maar we zien nu dat de universiteit hier bewust in investeert. Dat is een heel positieve ontwikkeling.’
Training: 'PhD Supervision that Works: Trust, Clarity, and Productive Dialogue'
De eerste bijeenkomst vindt plaats op 9 juli: 'PhD Supervision that Works: Trust, Clarity, and Productive Dialogue.'
Meld je aanWil je vanuit de rol als promovendus of supervisor meedenken met de pilot? Neem contact op met Kate Kirk via: k.m.kirk@fgga.leidenuniv.nl of Suzan Kommers via: s.kommers@bb.leidenuniv.nl.