Roeland Merks heeft galerie aan huis: ‘Ook wetenschap begint met intuïtie’
Overdag werkt Roeland Merks aan wiskundige modellen die cellen en systemen beschrijven. ’s Avonds opent hij de deur naar een andere wereld. In zijn huis en kunstruimte De Spelonk ontmoeten hedendaagse kunst, experiment en nieuwsgierigheid elkaar — precies op het raakvlak met zijn wetenschappelijke blik.
Wie het huis van hoogleraar Roeland Merks in Den Haag binnenloopt, wordt meteen omringd door kunst. De beveiligingscamera boven de voordeur blijkt een keramieken object van Koos Buster, in het trapgat hangt een “lekkage op bestelling” van Lizan Freijsen, en zelfs het ruitje boven een deur is een kunstwerk. ‘Dat heb ik zelf gemaakt’, zegt Merks. Het is een visualisatie van een wiskundig model voor de vorming van bloedvaten, in glas gegraveerd.
Kunst verzamelen als onderzoek: nieuwsgierigheid als gedeelde drijfveer
Kunst is voor de mathematisch bioloog een uit de hand gelopen hobby. Overdag houdt hij zich bezig met complexe wetenschappelijke vraagstukken en zijn werk als directeur van het Lorentz Centre, maar wie ’s avonds langs zijn huis loopt, ziet iets anders: een kleine kunstruimte waar hedendaagse kunst langzaam voorbijgangers via twee ramen naar binnen trekt. Daar komt, na werktijd, een andere fascinatie tot leven.
Het verzamelen van kunst ontdekte Merks samen met zijn man Bart Dirks, journalist bij de Volkskrant. Het begon met één schilderij boven de bank en dat bleek verslavend. ‘We zoeken kunstenaars die meer doen dan iets moois maken’, zegt Merks. ‘Je moet zien dat iemand een visie heeft, dat er onderzoek in zit. Iemand die iets wil begrijpen.’ Bijna alle kunstenaars van wie ze werk hebben, kennen ze persoonlijk. ‘Dat vinden we belangrijk.’
‘Je moet zien dat iemand een visie heeft, dat er onderzoek in zit. Iemand die iets wil begrijpen.’
De Spelonk: een straatgalerie voor hedendaagse installatiekunst
Toen zij begin 2020 een deel van het naastgelegen pand konden toevoegen aan hun huis, ontstond het idee voor een expositieruimte op de begane grond. De Spelonk – genoemd naar de smalle spleet die de ruimte met het woonhuis verbindt – biedt elke drie maanden plaats aan een nieuwe installatie, vaak speciaal voor de ruimte gemaakt van vanaf de straat door de ramen te zien.
De straatgalerie blijft niet onopgemerkt in de Haagse wijk. Dat levert soms verrassende reacties op. ‘Mensen liepen jarenlang langs en vroegen ineens: hebben jullie dit allemaal zelf gemaakt?’ zegt Merks. Anderen zijn teleurgesteld als een werk verdwijnt. ‘Dan besef je hoeveel impact het heeft.’
De Spelonk is echt het passieproject van Merks en zijn man. Na werktijd verschuift zijn energie moeiteloos van wetenschap naar kunst. ‘Het zijn verschillende vaatjes waaruit ik kan tappen’, legt hij uit. ‘Als de ene leeg is, blijkt de andere ineens weer vol.’
Samenwerken met kunstenaars: van intuïtief experiment tot gecontroleerd verval
De samenwerking met kunstenaars verloopt uiteenlopend: van bedachtzaam tot intuïtief en razendsnel. ‘Je ziet al snel wie een tobber is en wie op deadlines werkt.’ Dat zorgt soms voor spanning, vooral vlak voor een opening.
Een van de meest bijzondere ervaringen was een onverwacht pakketje op de mat: een baksteen, met een brief. De afzender bleek de jonge kunstenaar Aldo Brinkhoff die onderzoek doet naar gecontroleerd verval van keramiek. ‘Hij noemt zichzelf een intuïtief chemicus’, glimlacht Merks. ‘Dat herken ik. Ook wetenschap begint met intuïtie.’
‘Ik zoek het raakvlak tussen kunst en wetenschap op menselijk niveau: fascinatie, onderzoek, twijfel.’
Kunst en wetenschap als parallelle werelden van verwondering en twijfel
Voor Merks zijn kunst en wetenschap geen gescheiden werelden. ‘Zowel kunstenaars als wetenschappers hebben dezelfde fundamentele drijfveer: iets willen begrijpen’, zegt hij. ‘Alleen de benadering is totaal anders.’ Toch begint het in beide gevallen bij nieuwsgierigheid en verwondering. ‘Ik zoek het raakvlak tussen kunst en wetenschap op menselijk niveau: fascinatie, onderzoek, twijfel.’
Een kunstenaar is eigenlijk niet zo anders dan een wetenschapper, besluit Merks. ‘Het is dezelfde drang om te begrijpen, te verdiepen, en daar je leven deels aan te wijden.’
-
Frido Evers, Underworld I: Fragments, 7 maart — 14 juni 2026. De huidige expositie. Foto: Aad Hoogendoorn. -
Catinka Kersten, Come To Me When Thou Hast Seen the Elephants Dance. 1 september 2020 — 20 januari 2021. Dit was de eerste tentoonstelling van de Spelonk. We hielden met bezoek “één olifant per huishouden” aan. Foto: Aad Hoogendoorn. -
Bente Wilms, Floating from Earth or Falling Within 10 januari — 10 april 2025, met een van onze katten, Jonas. Foto: Aad Hoogendoorn. -
Peter Bes, From Where, 17 juli — 30 oktober 2022. Dit werk van Peter Bes (1945) refereerde naar ontheemde zielen op straat. Foto: Aad Hoogendoorn. -
Katerina Sidorova, Fault Line, 26 april — 25 juli 2025. Dit werk was een referentie naar loopgraven, en bewoog in een ritme dat in morsecode de tekst “The soil never forgets” seinde. Foto: Aad Hoogendoorn.
Bezoek de Spelonk
Nieuwsgierig geworden naar de straatgalerie van onze collega Roeland Merks? De Spelonk is te vinden op Valkenboslaan 74 in Den Haag. Je kunt de expositie zien door de twee ramen langs de straat. Wil je binnenkijken? Mail dan naar info@despelonk.nl of neem contact op via instagram: @de_spelonk_den_haag.
Momenteel is de expositie ‘Underworld I: Fragments’ van Frido Evers te zien.
Meer informatie is te vinden op de website van De Spelonk. Van elke expositie is er ook een boekje gemaakt, deze zijn ook bij Roeland Merks te krijgen, zolang de voorraad strekt.