Anne Urai ontvangt Heineken Young Scientists Award for Social Sciences
Hoe maken mensen keuzes, en wat gebeurt daarbij in ons brein? Anne Urai onderzoekt hoe onze hersenen informatie verwerken en hierop beslissingen baseren. Die inzichten past ze toe op maatschappelijke vraagstukken: zo hoopt ze beter te begrijpen wat mensen aanzet tot duurzaam gedrag. Voor haar onderzoek ontvangt ze de Heineken Young Scientists Award for Social Sciences 2026.
Dagelijks nemen mensen voortdurend beslissingen over wat ze zien, horen en verwachten. Maar waarom reageert de ene persoon anders dan de andere op precies dezelfde informatie? Om een steeds beter beeld te krijgen van hoe ons brein informatie verwerkt en waar ons keuzegedrag uit voortkomt, vertaalt Urai situaties uit de echte wereld naar gecontroleerde experimenten in haar laboratorium.
Invloed van eerdere keuzes en sociale druk
Met behulp van magneto-encefalografie (MEG) registreren Urai en haar collega’s de magnetische activiteit van de hersenen terwijl proefpersonen speciaal ontworpen computerspelletjes uitvoeren. Zo onderzoekt ze onder meer hoe eerdere keuzes invloed hebben op nieuwe beslissingen. 'Nieuwe informatie beoordelen we vaak niet volledig neutraal,' zegt Urai. 'Onze eerdere keuzes kleuren hoe we nieuwe situaties interpreteren. Dat kan leiden tot vormen van ‘confirmation bias’. Door ons daarvan bewust te zijn, kunnen we er bij belangrijke beslissingen beter rekening mee houden.'
Ook onderzoekt Urai hoe mensen keuzes maken in groepsverband, met name over sociale thema's zoals duurzaamheid. Kiest iemand vaker voor de vegetarische optie als steeds meer collega's dat ook doen? Dit kan leiden tot sociale kantelpunten: plotselinge verschuivingen in gedrag die ontstaan wanneer mensen hun keuzes op elkaar afstemmen.
Van laboratorium naar maatschappij
Als zelfbenoemd academisch klimaatactivist wil Urai haar labonderzoek in de toekomst steeds meer gaan vertalen naar gedragsverandering die relevant is voor grote maatschappelijke thema’s. 'Zoals de verschuiving naar duurzamere manieren van leven,' aldus Urai. 'Inzichten uit de gedrags- en neurowetenschappen kunnen daar een concrete bijdrage aan leveren.' Hierbij is ze benieuwd naar de individuele verschillen: waarom blijven sommige mensen bij hun gewoontes en anderen niet?
'Ik hoop nog beter te begrijpen hoe mensen op informatie reageren, zodat we duurzaam gedrag effectiever kunnen stimuleren'
Jury prijst originaliteit en impact
De jury, onder voorzitterschap van Hester den Ruijter (hoogleraar aan het UMC Utrecht), prijst de originaliteit, kwaliteit en maatschappelijke relevantie van Urai’s werk. Volgens de jury weet zij fundamentele wetenschap op overtuigende wijze te verbinden met actuele maatschappelijke vraagstukken. 'Met haar interdisciplinaire profiel, sterke internationale positie en duidelijke maatschappelijke betrokkenheid is ze een inspirerend rolmodel voor jonge onderzoekers,' aldus Den Ruijter.
Over de Heineken Young Scientists Awards
Iedere twee jaar erkennen en stimuleren de Heineken Young Scientists Awards veelbelovende wetenschappers die verbonden zijn aan Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstituten. De awards werden in 2010 in het leven geroepen door Charlene de Carvalho-Heineken en worden door Stichting Alfred Heineken Fondsen toegekend binnen de domeinen Medical/Biomedical Sciences, Humanities, Natural Sciences en Social Sciences. De prijs bestaat uit een vrij besteedbaar geldbedrag van €15.000 en een speciaal door Karel Martens ontworpen kunstwerk.
De prijsuitreiking vindt plaats op donderdag 1 oktober 2026 in ARTIS in Amsterdam. Naast Urai ontvangen de volgende laureaten een award:
- Miguel Leung - Heineken Young Scientists Award for Medical/Biomedical Sciences
- Yusuf Çelik - Heineken Young Scientists Award for Humanities
- Ayushi Rastogi - Heineken Young Scientists Award for Natural Sciences
De Heineken Young Scientists Award for Social Sciences werd in eerdere edities toegekend aan onder meer Manon van Scheppingen (2024), Liesbeth van Vliet (2022) en Anna van Duijvenvoorde (2020).