De verborgen schatten van Utrecht: Romeinse boten in de oude Rijn
Studenten en medewerkers van Oude Geschiedenis zijn onlangs naar Utrecht geweest voor de vijfde jaarlijkse studiereis, waarbij een museumbezoek werd gecombineerd met een boottocht op een replica van een Romeins schip over de grachten van de stad.
Onze dag begon bij het Museum Hoge Woerd, een archeologisch museum in de wijk Leidsche Rijn dat is gebouwd op de plek van een oud Romeins fort. Hier gaven twee vrijwilligers een prachtige rondleiding door het museum. Volgens de website van het museum is het pronkstuk ‘De Meern 1’ (genoemd naar de plaats waar het werd gevonden) de meest complete Romeinse rivierboot die ooit in Noordwest-Europa is gevonden.
Het schip is rond 190 n.Chr. gezonken in een zijarm van de Rijn, mogelijk als gevolg van een navigatiefout. Hierdoor is een deel van de scheepslading bewaard gebleven, zoals een gereedschapskist en de persoonlijke bezittingen van de kapitein. Aan welke vondsten kan je denken? Onder andere twee paar schoenen in de maten 41-42 en 35, een kookpot, een schaar en een kroontjespen. Het schip wordt precies zo tentoongesteld als archeologen het in 2003 hebben opgegraven, waardoor bezoekers de zeldzame kans krijgen om het schip te zien zoals het uit de grond tevoorschijn kwam (in plaats van als een gereconstrueerd model).
‘De Meern 1’ is geen op zichzelf staande vondst. In de wijk Leidsche Rijn zijn in de loop der jaren veel Romeinse vaartuigen gevonden, variërend van uitgeholde kano’s tot grote transportschepen met een platte bodem die werden gebruikt om de grensforten langs de Rijn te bevoorraden. Dit deel van de rivier vormde eeuwenlang de noordgrens van het Romeinse Rijk, en het rivierverkeer speelde een centrale rol in de logistiek ervan.
Het bredere belang van deze schepen wordt onderstreept door een recente ontwikkeling: zoals NRC op 23 Juni 2026, meldde, worden de zes Romeinse schepen die begin jaren zeventig in Zwammerdam zijn opgegraven, eindelijk bijeengebracht en gerestaureerd in Museumpark Archeon in Alphen aan den Rijn. Dit nadat ze decennialang verspreid over verschillende opslagplaatsen hebben gestaan. Terwijl de schepen van Zwammerdam in hun oorspronkelijke staat worden hersteld, is ‘De Meern 1’ bewaard gebleven en tentoongesteld zoals het werd gevonden. Dit draagt voor ons zeker bij aan de aantrekkingskracht ervan!
Onze volgende stop op deze steeds warmer wordende dag was een ontspannen lunchpauze, waarbij we ruimschoots de gelegenheid hadden de tuinen naast het museum te bewonderen. In de middag hadden we vervolgens een passende afsluiting van de dag: een boottocht over de grachten van Utrecht op een replica van de ‘De Meern 1’. De replica, bekend als ‘Per Mare ad Laurium’, biedt plaats aan maximaal 35 passagiers en geeft de historische sensatie van een Romeinse tocht per boot. Ondanks de zomerse hitte zat de stemming er goed in, en de dag werd beëindigd met een gezamenlijk hapje eten in het stadscentrum.
De jaarlijkse studiereis is uitgegroeid tot een hoogtepunt van het jaar voor Oude Geschiedenis, waarbij docenten en studenten buiten de collegezaal samenkomen. Het succes van de excursie van dit jaar heeft de lat voor volgend jaar zeker hoog gelegd!
Dit was een Engelstalig artikel en is met AI vertaald naar het Nederlands.