'Als je oog hebt voor elkaars perspectief, ontdek je dat je negen van de tien keer hetzelfde denkt'
Als secretaris-generaal van de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond reist Gijs de Jong de hele wereld over. De loopbaan van deze Leidse bestuurskundige vertelt het verhaal van pompbediende tot topdiplomaat van het Nederlandse voetbal.
Het contrast tussen het leven van Gijs de Jong vóór Goede Vrijdag 1997 en erna kan voor zijn gevoel niet groter. De net afgestudeerd bestuurskundige sudderde nog wat na van vijf jaar lief en leed in Leiden. Dat deed hij als pompbediende bij het tankstation bij de Winkelhof in Leiderdorp. Zijn leven kreeg plotsklaps vaart door een tankbeurt van een veiligheidsmanager bij – toen nog – FC Den Haag. ‘We kenden elkaar van mijn afstudeerstage bij de KNVB, waarbij ik een veiligheidsdraaiboek voor voetbalclubs had opgeleverd. Hij zat met zijn handen in het haar, klaagde hij toen hij me herkende. Bij zijn nieuwe baan in de pas voltooide Arena kwam hij om in het werk.’
Lang verhaal kort: die tweede paasdag ging Gijs in de Amsterdam Arena aan het werk, bij een event van Herbalife. ‘Met mijn theoretische achtergrond werd ik gelanceerd in een superoperationele omgeving. En dat beviel prima.’ Het was de start van een bruisende periode. ‘Als uitzendkracht kreeg ik per uur betaald, en ik maakte soms wel tachtig uur per week, dus ik zwom er zo ongeveer in. En als ik aan het werk was, zaten mijn vrienden op mijn kaarten overal eerste rang: van Michael Jackson tot Madonna, van de eerste Champions League Finale in de Arena tot de eerste editie van Sensation. Ik ging helemaal in het snelle stadsleven op.’
Gemoedelijke Brabander
Het enige waaraan hij moest wennen was de Amsterdamse cultuur. ‘De directe humor was nieuw voor deze gemoedelijke Brabander. Toen ik de stewards van het stadion voor het eerst moest briefen, wilden zij dat groentje natuurlijk wel even uittesten met wat harde grappen. Ik dacht: “als ik nu mijn plek niet opeis, kan ik het hier wel vergeten.” En ze waardeerden tot mijn verbazing dat ik ze gelijk van repliek diende. Sindsdien zie ik de lol wel in van de Amsterdamse stijl.’
Geen uitgemaakte zaak
Een jeugdtalent was hij niet, maar Gijs had wel vanaf zijn zestiende een seizoenkaart bij PSV. Hij dacht: ‘Als het even kan, ga ik hier later iets in doen.’ Toch was dat tijdens zijn studiejaren nog geen uitgemaakte zaak. Na het gymnasium koos hij voor Technische Bedrijfskunde in Eindhoven. Hij dacht dat varkentje wel even te wassen, maar kwam zichzelf tegen. ‘Toen ik in mijn eerste jaar matrixrekenen kreeg, begreep ik daar binnen een maand weinig meer van. Na een half jaar was ik vertrokken.’ Een beroepentest kwam weer uit bij bestuurs- en bedrijfskunde. ‘Dat verbaasde me, maar ik nam het advies toch serieus.’ In 1991 vertrok hij naar Leiden voor de meer politicologische variant.
Asopos de Vliet
Gijs wist dat hij vol aan de bak moest om zijn propedeuse te halen en koos daarom voor een vereniging die niet te veel tijd zou opslokken: roeivereniging Asopos de Vliet. Via een tussensprong bij een gastgezin in Rijnsburg kwam hij terecht in een studentenwoning aan de statige Julianalaan in Oegstgeest. ‘Met z’n elven in een prachtige villa. Dat was lekker na een wat eenzame start.’ De huisgenoten vochten om de krant en voerden verhitte discussies over voetbal. ‘Het werd steeds gezelliger, en zo’n beetje alles wat ik in Leiden ondernam, had wel te maken met mijn huis of Asopos – waar ik nog een jaar quaestor ben geweest.’ De gezamenlijke voetballiefde in huis vertaalde zich al snel in een zaalvoetbalteam, Balletje B. ‘Steevast in de laagste divisie, maar wel een keer kampioen.’ Het huis heeft nog wat bekende namen opgeleverd, zoals de zanger van Van Dik Hout Martin Buitenhuis en topadvocaat Robert Malewicz. ‘Die laatste en een andere huisgenoot, Vincent Vermolen, reken ik nog steeds tot mijn beste vrienden.’
Eenmalig
Gijs vond Bestuurskunde fantastisch. ‘Lekker breed, niet al te moeilijk. Ik leerde vraagstukken van alle kanten te benaderen – typisch Leids volgens mij.’ Nog steeds slaat hij Il Principe er regelmatig op na. ‘Machiavelli beschrijft de instrumentele kant van macht. Wat ik daaruit haal? Soms iets praktisch: je mag best wel eens iets onaardigs doen als leider, zolang het maar eenmalig is. En soms zet hij je aan het denken. Zo schetst hij de wijze waarop overwinnaars met minderheden in overwonnen landen omgaan. Daarmee dwingt hij je te formuleren waar je zélf voor staat.’
Na een aantal jaren als event manager solliciteerde De Jong op een functie als consultant bij de adviestak van de Arena. ‘Het stadion had veel slimme innovaties op het gebied van crowd management. Ik mocht meedenken over de verdere ontwikkeling daarvan en gaf zelfs over de landsgrenzen heen advies bij voetbalstadions.’ In 2003 maakte hij de overstap naar de KNVB in Zeist. Hiermee koos hij voor een leven met meer vrije weekenden. Dat viel mooi samen met de relatie die hij kreeg met Eva, nu zijn vrouw. Binnen de bond doorliep hij managementfuncties op het terrein van veiligheid, de nationale competitie en internationale toernooien, om in 2014 operationeel directeur te worden.
Gepasseerd
Dat duurde tot 2018. ‘Bij het vertrek van Bert van Oostveen stond ik – dat dacht ik tenminste – op de rol om zijn opvolger te worden als directeur betaald voetbal van de bond. Ik had daarvoor al een leergang strategisch management voor gevorderden doorlopen aan een business school in Zwitserland. Maar het liep anders. Ik werd gepasseerd voor die functie, een stevige teleurstelling. De weerstand van een aantal clubs tegen de KNVB op dat moment was doorslaggevend.’ Hij licht toe: ‘Dat was niet persoonlijk, maar Nederland was in die periode niet erg succesvol op het internationale toneel. We plaatsten ons in 2016 en 2018 niet voor het Europees Kampioenschap in Frankrijk en het Wereldkampioenschap in Rusland. Bovendien liep er een intern governance onderzoek omdat er iets niet goed gegaan was met de licentieverstrekking aan FC Twente. Al met al wilde men een directeur van buiten.’
Zelfreflectie
Toen De Jong dat tot zijn ontzetting in De Telegraaf moest lezen, nam hij een advocaat in de arm. ‘Uiteindelijk wisten RvC-lid Erik Mulder en FIFA-bestuurder Marco van Basten me ervan te overtuigen om te blijven. Ik kreeg de functie van secretaris-generaal aangeboden, zeg maar de minister van buitenlandse zaken van de KNVB. Ik bedong dat ik ook de spelregelvernieuwing, de internationale evenementen en de invoering van de VAR in mijn portefeuille kreeg, en wilde leidinggeven aan het World coaches programma. Iedereen vond dat een goed idee. Ruim acht jaar later ben ik nog steeds gelukkig op die fantastische plek.’
De zelfreflectie bij de opleiding in Zwitserland had Gijs de Jong aan het denken gezet. ‘Ik kreeg er de vraag voorgelegd: “Wat is er eigenlijk gebeurd tussen je geboorte en nu?” Op dat moment ging niet alles meer van een leien dakje. Ik woonde met mijn lieve en slimme vrouw en drie jonge kinderen heerlijk in Asten, waar ik na al mijn doordeweekse wereldreizen altijd weer neerstreek, en iedere week scheidsrechter van de jeugd was. Daar lag het dus niet aan. Maar voor het eerst ging ik nadenken over mijn eigen jeugd, mijn opvoeding. Ik voerde daar lange gesprekken over met mijn vrienden. Een van de zaken die binnen ons gezin nooit besproken werd, was mijn doodgeboren zusje. Ik nam mijzelf een beetje kwalijk dat ik mijn ouders daar nooit naar gevraagd had.’
Er het beste van maken
Ook zijn vrienden vroegen hem: ‘Waarom ben je daar zelf eigenlijk nooit over begonnen?’ De Jong werd wakker en ging alsnog het gesprek aan. ‘Ik vond dat enorm confronterend, maar mijn vader, moeder en zusje pikten het heel goed op. Eigenlijk vond iedereen het heel fijn om over de impact van dat tragische gemis te kunnen praten.’ De durf om deze stap te zetten hielp hem ook met een open blik naar zijn eigen toekomst te kijken. ‘Vanaf 2010 was mijn carrière altijd lineair verlopen in de richting van één functie: directeur betaald voetbal. Nu besefte ik dat je van je leven het beste moet maken met de opties die je aangereikt krijgt, dat je moet openstaan voor meerdere wegen. Een soort persoonlijke uitwerking dus van wat ik in Leiden al had geleerd: er zijn altijd andere perspectieven.’
Nederlandse mindset
Zijn Leidse verleden werkt ook door in zijn werk. ‘Ik behartig de belangen van het Nederlandse voetbal in het buitenland, met name binnen de UEFA en de FIFA. Dat zijn enorme organisaties met honderden aangesloten landen. Als ik in contact kom met collega’s van andere bonden, krijg ik vanzelf te maken met zaken waar ik met mijn Nederlandse mindset moeite mee heb. Homo- en vrouwenrechten in veel Arabische landen? De wereldwijde ontwrichting die Trump veroorzaakt? Het botst regelmatig met mijn typisch Nederlandse waarden als gelijkheid, inclusie en solidariteit. In ons land is jezelf daarover uitspreken een kracht. Maar in de internationale context is dat niet zo.’
Weg van de diplomatie
De KNVB kiest voor de lange termijn om de belangen van het Nederlandse voetbal internationaal te dienen. De Jong volgt ook in de aanloop naar het WK deze zomer de weg van de diplomatie. ‘Je kunt best je zorgen aankaarten, dat verwachten ze in het buitenland ook wel van Nederlanders, maar doordrammen werkt uiteindelijk tegen je. Als je oog hebt voor elkaars perspectief op voetbal en het verdere leven, ontdek je dat je negen van de tien keer hetzelfde denkt. Dat schept een basis voor breed gedragen oplossingen. Met die filosofie heb ik inmiddels het vertrouwen van mijn collega’s wereldwijd weten te winnen. Ja, als een oliemannetje. Je kunt mijn aanpak een beetje vergelijken met die van die andere secretaris-generaal, Mark Rutte. Vanuit alle bescheidenheid hoor, ik ben groot bewonderaar van de secretaris-generaal van de NAVO.’
Op de vraag of die aanpak werkt, besluit De Jong: ‘Nederland wordt van oudsher erkend als een progressief en innovatief voetballand. Ik help dat te verzilveren. Andere landen willen van ons leren en luisteren naar wat we te zeggen hebben, en de grote bonden houden rekening met onze wensen. Tegelijkertijd leren wij ook veel van andere bonden. Daarom is het zo belangrijk om altijd met een open blik naar de wereld te kijken.’
