Hotspots van milieuschade: derde van de landbouwgrond veroorzaakt twee derde van de wereldwijde impact
Een relatief klein deel van de landbouwgrond wereldwijd veroorzaakt een groot deel van het verlies aan biodiversiteit en natuurlijke koolstofopslag. Dat blijkt uit een nieuwe studie van Leidse onderzoekers. De resultaten laten zien waar gerichte maatregelen de grootste winst kunnen opleveren voor klimaat en natuur.
Landbouw beslaat meer dan 40 procent van al het bewoonbare land op aarde en speelt een centrale rol in zowel klimaatverandering als biodiversiteitsverlies. Toch is de impact van landbouw niet overal hetzelfde. In een nieuwe studie, gepubliceerd in Nature Food, bracht Baoxiao Liu en haar collega’s van het Centrum Milieuwetenschappen Leiden (CML) wereldwijd in kaart waar landbouw de grootste schade veroorzaakt.
Kaart toont waar meeste schade ontstaat
Liu en haar collega’s combineerden gegevens over landbouwgrond, biodiversiteit en koolstofopslag (zie kader) met informatie over verschillende voedselproducten. Daarmee maakten ze wereldwijde kaarten die laten zien waar landbouw de grootste druk legt op klimaat en natuur.
Wat betekent verlies van koolstofopslag?
Bossen, graslanden en andere natuurlijke gebieden slaan koolstof op in planten en in de bodem. Wanneer deze gebieden verdwijnen of plaatsmaken voor bijvoorbeeld landbouw, komt een deel van die opgeslagen koolstof vrij als CO₂. Daardoor neemt de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer toe
De kaarten laten zien dat de impact sterk geconcentreerd is: ongeveer twee derde van het verlies aan biodiversiteit en natuurlijke koolstofopslag vindt plaats op slechts een derde van de landbouwgrond.
De grootste hotspots liggen onder meer in Mexico en Midden-Amerika, in delen van Brazilië, West-Afrika, India, China en Zuidoost-Azië. Liu: ‘Dit zijn vooral gebieden waar landbouw heel intensief is, of waar landbouw plaatsvindt in ecosystemen die van nature veel koolstof opslaan en rijk zijn aan soorten, zoals tropische bossen. Wanneer deze gebieden worden omgezet in landbouwgrond, gaan beide waarden tegelijk verloren.’
‘Dierlijke producten hebben een buitenproportioneel grote impact.’
Producten uit rundveehouderij veroorzaken meeste schade
De onderzoekers brachten niet alleen in kaart waar de schade ontstaat, maar ook welke voedselproducten daar het meest aan bijdragen. Vooral producten uit de rundveehouderij, zoals rundvlees en melk, blijken wereldwijd grote drijvers van milieuschade.
Samen zijn rundvlees en melk verantwoordelijk voor 41 procent van de schade aan biodiversiteit en 29 procent van het verlies aan koolstofopslag door voedselproductie. ‘Dierlijke producten, en vooral producten van runderen, hebben een buitenproportioneel grote impact,’ zegt Liu. ‘Runderen vragen veel landbouwgrond, zowel voor begrazing als voor de productie van veevoer.’
Gerichte maatregelen kunnen grote winst opleveren
Eerdere studies onderzochten vaak óf koolstofverlies óf biodiversiteitsverlies, en meestal op een grovere ruimtelijke schaal. Deze studie brengt beide vormen van schade voor het eerst wereldwijd tegelijk in kaart, op een gedetailleerd niveau en gekoppeld aan verschillende voedselproducten.
‘Door een gerichte aanpak op een relatief klein deel van de landbouwgrond kunnen we al grote winst behalen.’
‘Als we een relatief klein deel van de landbouwgrond gericht aanpakken, kan dat al grote voordelen opleveren voor klimaat en natuur,’ zegt Liu. Omdat de grootste verliezen geconcentreerd zijn in specifieke gebieden en producten, kunnen gerichte maatregelen daar relatief veel effect hebben. Dit kan bijvoorbeeld door landbouwpraktijken te verbeteren, kwetsbare gebieden te beschermen en ons voedingspatroon aan te passen. Daardoor is minder landbouwgrond nodig, en kunnen we vrijgekomen land waar mogelijk teruggeven aan de natuur.
‘De verliezen die we zien, vertegenwoordigen ook de potentiële winst,’ aldus Liu. ‘Landbouw kan daarmee niet alleen onderdeel zijn van het probleem, maar ook grote kansen bieden om beide crises aan te pakken.’