Katharina Natter wint Gratama-Wetenschapsprijs 2025
Op donderdagmiddag 15 mei 2025 vond in het Leidse Academiegebouw de feestelijke uitreiking plaats van de Gratama-Wetenschapsprijs. In een goed gevulde zaal ontving Katharina Natter, universitair docent bij het Instituut Politieke Wetenschap, deze prijs voor haar onderzoek naar migratiebeleid in democratische en autocratische staten.
De Gratama-Wetenschapsprijs is een initiatief van de Gratama Stichting in samenwerking met het Leids Universiteits Fonds (LUF) en wordt om het jaar uitgereikt aan jonge wetenschappers van de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen. De prijs bekroont vernieuwend en maatschappelijk relevant onderzoek en bestaat uit een geldbedrag van €20.000. Deze editie had een bijzonder tintje: de Gratama Stichting vierde haar 100-jarig jubileum.
Migratiebeleid als lens voor politieke transformatie
In haar indrukwekkende presentatie – voor het eerst geheel in het Nederlands – deelde Katharina Natter hoe haar werk migratiebeleid gebruikt als venster op bredere politieke veranderingen. Haar onderzoek laat zien dat politieke transformatie niet altijd leidt tot het verwachte beleid: in democratiserend Tunesië bleef het immigratiebeleid restrictief, terwijl autocratisch Marokko het juist versoepelde.
Met een combinatie van dataverzameling in meer dan dertig landen en diepgravende casestudies onderzoekt Natter de complexe relatie tussen migratiebeleid en autocratisering zowel in het Globale Noorden als het Globale Zuiden. Haar werk levert nieuwe inzichten voor beleidsmakers en mensenrechtenorganisaties, en draagt bij aan een beter begrip van wie 'erbij hoort' en wie wordt uitgesloten binnen een samenleving en hoe de staatsmacht wordt gehandhaafd, uitgebreid en uitgedaagd. Natter benadrukte het belang van verbinding tussen wetenschap en maatschappij: via onderwijsprojecten voor scholen, samenwerkingen met denktanks en publieke optredens wil ze haar onderzoek toegankelijk maken voor een breder publiek.
De jury prees haar vernieuwende invalshoek, maatschappelijke impact en interdisciplinaire aanpak. “Een complex en polariserend onderwerp, dat zij weet te benaderen met nuance, diepgang en concrete relevantie voor beleidsvorming,” aldus Reinier Gratama namens de Gratama Stichting.
Runners-up: wetenschap met impact
Naast Natter waren ook Gerlov van Engelenhoven (Faculteit Geesteswetenschappen) en Sebastiaan Haffert (Sterrewacht, Faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen) genomineerd. Van Engelenhoven onderzoekt de rol van stilte in postkoloniale herinneringscultuur en erfgoed, en werkt daarbij nauw samen met activisten en kunstenaars. Haffert ontwikkelt nieuwe meetmethodes in de astronomie, waarmee mogelijk de grenzen van klassieke telescooptechnologie kunnen worden doorbroken – met toepassingen tot ver buiten zijn eigen vakgebied.
Beide runners-up ontvingen een eervolle vermelding, bloemen en een cheque van €2.500. Hun maatschappelijk relevante werk benadrukt opnieuw de breedte en kwaliteit van het jonge Leidse onderzoek.
Over de Gratama Stichting en het LUF
De Gratama Stichting werd honderd jaar geleden opgericht door leden van de familie Gratama, oorspronkelijk om studiebeurzen te verstrekken aan familieleden. Inmiddels is de stichting breder actief, met als belangrijk doel het stimuleren van jonge wetenschappelijke talenten. De samenwerking met het LUF resulteerde in 2011 in de eerste uitreiking van de Gratama-Wetenschapsprijs.
De selectieprocedure voor de Gratama-Wetenschapsprijs is streng: elke faculteit draagt één kandidaat voor, waarna de onafhankelijke wetenschapscommissie van het LUF onder voorzitterschap van Joop van Holsteyn een shortlist opstelt. De uiteindelijke winnaar wordt gekozen door de Gratama Stichting.
Een prijs met verleden én toekomst
Dat ook eerdere politicologen succesvol waren bij de Gratama-prijs, bleek in 2023: toen werd Tom Theuns, universitair docent Politieke Theorie en Europese Politiek, genomineerd als runner-up voor zijn onderzoek naar democratische legitimiteit in de EU.
De uitreiking van dit jaar onderstreept hoe jong onderzoek aan de Universiteit Leiden bijdraagt aan het begrijpen en aanpakken van urgente maatschappelijke vraagstukken. Zoals Lilian Visscher, directeur Alumnirelaties en van het Leids Universiteits Fonds, in haar openingswoord benadrukte: deze prijs is niet alleen een financiële steun, maar vooral een krachtig statement over het belang en de impact van wetenschappelijk onderzoek.
