Svetlana Kharchenkova onderzoekt vertaalde non-fictie en de Chinese censuur: ‘Ben benieuwd welke afwegingen auteurs maken met betrekking tot censuur in China’
Wordt een buitenlands boek vertaald voor de Chinese markt, is de kans groot dat niet alle tekst de nieuwe versie haalt. Met een NWO XS-beurs gaat universitair docent Svetlana Kharchenkova onderzoeken hoe buitenlandse auteurs omgaan met deze censuur.
De Chinese boekenmarkt is niet nieuw voor Kharchenkova. Eerder deed ze met een Veni-beurs onderzoek naar de keuzes die Chinese uitgevers maken. Welke boeken achtten zij geschikt voor de Chinese markt en welke lieten zij liever onvertaald? ‘Voor deze beurs draai ik dat onderzoek om’, vertelt ze. ‘Wat vinden auteurs zonder band met China ervan dat hun boeken worden gecensureerd? Weigeren ze zo’n verzoek? Onderhandelen ze of stemmen ze toe?’
Kharchenkova focust zich daarbij op non-fictieboeken uit Nederland en het Verenigd Koninkrijk. ‘Waar je gevoelige onderwerpen in fictie kunt verstoppen in metaforen, is non-fictie directer gericht op feiten’, legt ze uit. ‘Dat maakt het voor censors duidelijk dat erin gesneden moet worden.’
Die censuur varieert van één zinssnede schrappen, omdat erin wordt verwezen naar een religieus feest als kerstmis, tot het verwijderen van complete hoofdstukken die gevoelige materie zouden bevatten. Kharchenkova: ‘De hoeveelheid aanpassingen maakt waarschijnlijk verschil bij de afwegingen die auteurs maken, maar ook het type boek. Bij een zelfhulpboek maakt een auteur wellicht een andere keuze dan bij een politiek werk. Ik ben benieuwd welke factoren daarbij allemaal van belang zijn.’
Omvang van het taalgebied
Taal zal in elk geval een rol spelen, vermoedt Kharchenkova. ‘Omdat Nederlands een veel kleiner taalgebied is, is de kans kleiner dat lezers de censuur ontdekken. Dat ligt anders bij bijvoorbeeld de Engelstalige biografie van Hillary Clinton, die in China sterk gecensureerd werd. Zij ontkent dat zij toestemming heeft gegeven voor de aanpassingen, maar dat is in het geval van zo’n belangrijk politiek figuur onwaarschijnlijk.’
Dat betekent niet dat iedereen netjes om toestemming wordt gevraagd. Kharchenkova: ‘Soms krijgen auteurs inderdaad geen verzoek om hun tekst te censureren. In dat geval ben ik benieuwd of ze zelf initiatief nemen om uit te zoeken wat er gebeurt met de tekst of dat ze dat nalaten.’
Doe mee
Om haar vragen te beantwoorden, wil Kharchenkova non-fictieauteurs interviewen, anoniem wanneer dat noodzakelijk is. ‘Iedereen die een non-fictieboek heeft gepubliceerd voor een algemeen publiek dat is vertaald in het Chinees, is welkom om daarover contact op te nemen.’