Van stok tot geleidehond: Krista Milne brengt het leven van middeleeuwers met een beperking in kaart
Hoe was het leven voor mensen met een beperking in de middeleeuwen? Universitair docent Krista Milne dook in middeleeuwse manuscripten en vond meer dan dertig afbeeldingen van hulphonden in alle soorten en maten. Nu stelt een Vidi-beurs haar in staat om haar onderzoek uit te breiden met de vraag welke hulpmiddelen middeleeuwers nog meer tot hun beschikking hadden.
Zowel in academische als populaire publicaties wordt vaak geclaimd dat hulphonden een moderne uitvinding zijn. Met een NWO XS-beurs bewees Milne het afgelopen jaar het tegendeel. ‘Ik wist al dat er eerder middeleeuwse afbeeldingen waren gevonden van geleidehonden, maar niemand had er op een grotere schaal naar gekeken of de individuele afbeeldingen met elkaar in verband gebracht.’
Alle soorten en maten
Precies dat deed Milne wel. ‘Ik had verwacht maximaal tien illustraties van hulphonden te vinden, maar het werden er meer dan dertig,’ vertelt ze. ‘Daardoor kon ik dieper op de materie ingaan en bijvoorbeeld achterhalen dat het aantal afgebeelde hulphonden stijgt in de twaalfde en dertiende eeuw, al kan dat ook komen doordat het aantal geïllustreerde manuscripten ook toeneemt in die periode.’
Wel zeker is dat middeleeuwse hulphonden er in allerlei soorten en maten zijn. Milne: ‘Een eerdere onderzoeker had opgemerkt dat middeleeuwers, in tegenstelling tot wij met onze Duitse herders en labradors, vooral kleine honden als geleidehond zouden gebruiken. In mijn bronnen vond ik juist een heel grote variëteit aan honden.’
-
Trinity College Library Cambridge -
British Library -
British Library -
BnF ou Bibliothèque nationale de France -
BnF ou Bibliothèque nationale de France
Meer dan alleen honden
Gedurende het onderzoek naar geleidehonden viel Milne nog iets anders op: de relatieve afwezigheid van wetenschappelijke literatuur over hulpmiddelen voor mensen met een beperking. ‘Binnen de EU is een toenemende interesse in de levens van mensen met een beperking. Daardoor is er al wel wat aandacht geweest voor hun leven en ervaringen, maar de hulpmiddelen die in de middeleeuwen werden gebruikt, zijn nooit goed in kaart gebracht.
Milne gaat daar de komende jaren verandering in brengen. Een Vidi-beurs stelt haar in staat om databases uit het hedendaagse Nederland, België, Frankrijk en Verenigd Koninkrijk te doorzoeken op vermeldingen van hulpmiddelen in middeleeuwse manuscripten. Een postdoc zal zich hierbij focussen op regionale verschillen, een promovendus zal zich bezighouden met genderspecifieke verschillen.
De geschiedenis van beperkingen bijstellen
‘Ik hoop dat we uiteindelijk op 250 tot 350 representaties uitkomen’, zegt Milne. ‘Daarmee willen we onder meer Museum Catharijneconvent ondersteunen, dat in het herontwerp van zijn vaste collectie meer ruimte wil maken voor de representatie van beperkingen. Ik zou echt heel blij zijn als ik daar over een paar jaar kan binnenlopen om dergelijke representaties te bekijken. Dan hebben we echt bijgedragen aan meer aandacht voor de geschiedenis van beperkingen.’
‘Daarnaast kunnen we hopelijk laten zien dat de middeleeuwse samenleving soms interessante alternatieve modellen biedt voor onze hedendaagse samenleving. Neem al het papierwerk en de e-mails waarmee wij dagelijks geconfronteerd worden. Die maken ons dagelijks leven sterk visueel gestuurd, terwijl in de middeleeuwen teksten vaak nog vooral werden voorgelezen. Dat maakte het makkelijker voor mensen met een visuele beperking om deel te nemen aan het academische leven.’