Dekolonisatie aan de universiteit: ‘Gevoel heerste dat er iets nieuws en positiefs gebeurde’
Veel onderzoek naar het koloniale verleden van wetenschappelijke instellingen stopt zodra de onafhankelijkheid van een kolonie een feit is. Universitair docent Anne-Isabelle Richard gaat in twee nieuwe projecten juist in op de dekolonisatieperiode. Hoe gingen universiteiten om met de veranderde werkelijkheid?
Richard kreeg eerder al beurzen voor samenwerking tussen Afrikaanse en Europese universiteiten en voor onderzoek naar de wijze waarop landen zich positioneren in een veranderende wereldorde. ‘Eigenlijk ga ik nu vergelijkbaar onderzoek doen in het verleden’, vertelt ze.
Iedereen in de collegebanken
Ze ontvangt een NWO XS-beurs om te kijken naar twee projecten van de NUFFIC in de jaren zestig. ‘Mensen kennen die organisatie waarschijnlijk van de diploma-accreditatie van buitenlandse studenten, maar ze is al in 1949 opgericht in het kader van de (post)-koloniale ontwikkelingshulp,’ vertelt ze. ‘Sindsdien zijn er allerlei programma’s geweest.’
Richard focust zich op twee daarvan. Eind jaren vijftig startte de collegereeks ‘Europa en Nederland’, waarvoor alle buitenlandse studenten aan een Nederlandse universiteit zich konden aanmelden en waarvoor met name studenten uit het Globale Zuiden werden uitgenodigd. Voor Nederlandse belangstellenden werd de reeks ‘Problematiek der ontwikkelingslanden’ op drie plekken in het land aangeboden. ‘Problematiek heeft tegenwoordig een negatieve bijklank, maar destijds was die er veel minder,’ zegt Richard. ‘Universiteiten hadden jarenlang mensen opgeleid om aan de slag te gaan in de koloniën. Aan de ene kant waren er mensen die het lastig vonden om dat koloniale beeld los te laten, maar tegelijkertijd was er het gevoel dat er door de dekolonisatie iets nieuws en positiefs gebeurde in de wereld, iets waar iedere Nederlander wel iets over zou willen weten. Dat zie je ook aan de literatuur die voor die vakken werd gebruikt: die is echt state-of-the-art.’
Volgens Richard zijn initiatieven als de NUFFIC-cursussen van belang geweest voor de draai die Nederland na de Tweede Wereldoorlog heeft gemaakt in internationaal opzicht. ‘Als je nadenkt over de huidige positie van Nederland in de wereld, heeft die veel te maken met de manier waarop koloniale kennis is aangepast en voortgezet onder nieuwe omstandigheden. Onder de term ontwikkelingssamenwerking is de Nederlandse visie de wereld overgegaan.’
Samenwerking met Birmingham
Naast haar NWO-beurs gaat Richard ook een samenwerking aan met de universiteit van Birmingham. Samen met Berny Sèbe krijgt ze een beurs van het Leiden Birmingham Global Fund om in kaart te brengen hoe de dekolonisering van die twee instellingen overeenkomt en verschilt. ‘Birmingham heeft een grote gemeenschap met een Indiase of Pakistaanse achtergrond, terwijl er ook veel Quakers aanwezig zijn, die met hun ideeën over vrede hun stempel op de stad hebben gedrukt. Dat is anders in Leiden, waar studenten uit Indonesië, Suriname en het Caraïbisch gebied studeerden, maar waar in de stad de gemeenschappen uit deze landen minder prominent aanwezig zijn’, legt ze uit. ‘Wij zijn benieuwd wat die omgeving voor effect heeft gehad op de ontwikkeling van de universiteit. In twee workshops willen we dieper ingaan op die interactie tussen steden, studenten, curricula en disciplines.’