Woonminister Elanor Boekholt-O'Sullivan: ‘Hoe blijf je trouw aan wie je werkelijk wil zijn?’
Na ruim dertig jaar bij defensie is Elanor Boekholt-O'Sullivan nu minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. In een gesprek met de Universiteit Leiden vertelde ze eerder hoe belangrijk menselijkheid voor haar is, en wat het vraagt om trouw te blijven aan jezelf in een complexe tijd.
Als ze zichzelf in drie woorden moet omschrijven, dan is Boekholt-O'Sullivan sensitief, uitgesproken en introvert. Ze voelt het feilloos aan wanneer er iets speelt in een ruimte, waarover eerst gesproken moet worden. Als introvert zoekt ze na sociale interactie - die veel energie kosten - graag de stilte op.
Voor de promotie van haar boek Gewapend met gevoel. Mijn generale kijk op leiderschap was ze afgelopen tijd breed zichtbaar in de media. In het boek bespreekt ze onder meer hoe leiderschap, kwetsbaarheid en weerbaarheid hand in hand gaan. ‘Ik ben heel dankbaar voor het podium, maar durfde tegelijkertijd de boekenwinkel niet in te lopen en gluurde ’s ochtends vroeg door het raampje om te kijken of mijn boek wel op een goede plek lag. Ik probeer het niet te volgen voor de verkoopcijfers, maar voor de impact die ik ermee probeer te maken.’
'Niet iedereen wil altijd meedoen, maar iedereen wil wel mógen meedoen'
Wat is de impact die je wil maken?
‘Menselijkheid is voor mij een veel beter woord dan kwetsbaarheid. Gedurende mijn hele loopbaan word ik geroemd om mijn kwetsbaarheid, maar ik zie dat niet zo. Ik ben niet kwetsbaar, maar gewoon mens. Ik probeer eerlijk te zijn over mijn gevoelens, wil snel emoties opruimen en ze bespreekbaar maken, zodat ik daarna weer door kan. Als je dat niet doet, blijft er altijd iets in de weg zitten: iets wat niet is gezegd, maar wel gezegd had moeten worden. Ook bij jezelf.
Als je een heldere visie wilt hebben en dingen echt helder wil kunnen zien, dan moet er geen mist zijn. Ik denk dat juist daar waar mensen elkaar niet goed begrijpen, of waar emoties een rol spelen, die mist in stand blijft.’
Je hoopt dus dat mensen dingen bespreekbaar maken.
‘Ja, en dat dit ook gezien en gewaardeerd wordt als een kwaliteit. Dít maakt deel uit van talent, niet ‘bestuurlijk sensitief’, om maar iets te noemen. Waarom is het niet het eerste wat we van mensen willen weten of zij met menselijke kenmerken kunnen omgaan en dicht bij zichzelf blijven? Als iedereen zichzelf kan zijn, kom je het snelst tot resultaten: er zit niets in de weg.’
Elanor Boekholt-O'Sullivan (1976): luitenant-generaal bij de Koninklijke Luchtmacht, de eerste vrouwelijke driesterrengeneraal in Nederland en plaatsvervangend directeur-generaal Beleid bij het ministerie van Defensie. Daarvoor was zij onder meer commandant van het Defensie Cyber Commando en vliegbasis Eindhoven. Ze werd in 2023 verkozen tot Topvrouw van het Jaar en krijgt in maart '26 de Aletta Jacobsprijs voor haar verdiensten op het gebied van emancipatie. Volgens de jury is zij een inspirerend en moedgevend rolmodel.
Hoe kwam je erbij om een boek te schrijven?
‘Het zijn teksten die ik eerder heb geschreven. Ik verwerk dingen die gebeuren in een metafoor, wat ik vervolgens in als verhaaltje opschrijf. Zo kan ik rustig slapen. Dit deed ik als er dingen gebeurden in mijn loopbaan, zoals een collega die lelijk reageerde en ik ‘wat een eikel’ dacht. Ik schreef: De eikels vallen dit jaar wel heel vroeg uit de boom, is het de schuld van de boom dat die eikel valt, of kan de eikel alleen maar vallen en kan-ie er niets aan doen?’
Je hebt ongetwijfeld kritiek gekregen, toen je bijvoorbeeld je stropdas afdeed of bij het initiatief voor de aangepaste scherfvesten of stoelen voor vrouwen in militaire toestellen. Hoe ging je hiermee om?
‘Het is niet fijn, maar ik kan ermee omgaan omdat ik onderdeel ben van de top. Ook denk ik: voor wie doe ik dit eigenlijk? Ik ga zelf dat vliegtuig of schip niet in. Ik doe het voor de volgende generatie vrouwen en dat geeft voldoening. Jij hebt natuurlijk kritiek, denk ik dan - ik had het kunnen weten - maar ik maak het beter voor misschien wel jouw dochter.’
‘Een ongemakkelijk mooi event’
Boekholt-O'Sullivan presenteerde haar boek Gewapend met gevoel. Mijn generale kijk op leiderschap in oktober bij de faculteit FGGA. Op zo’n podium staan doet ze liever niet. ‘Ik zit liever op de tribune, maar ik heb besloten dat ik mijn eigen ongemak minder belangrijk laat zijn dan wat ik te vertellen heb. Humor werkt voor mij goed, grapjes maken om het ijs te breken. De lat waaraan ik moet voldoen gaat dan gevoelsmatig iets naar beneden. Al met al een ongemakkelijk mooi event.’
Heb je tips voor de huidige generatie studenten?
‘Jullie leven in een complexe tijdgeest. Ik kijk met bewondering naar hoe jullie je bewegen tussen alle keuzes en invloeden die op je afkomen: wat is echt, waar doe je aan mee en waar niet? Sociale normen en sociale media spelen daarin een grote rol, en iedereen lijkt overal een mening over te hebben.
Hoe blijf je trouw aan wie je werkelijk wil zijn, zonder het risico te lopen buitengesloten te worden? Niet iedereen wil altijd meedoen, maar iedereen wil wel mógen meedoen. Je wilt ‘nee’ kunnen zeggen tegen een sociaal evenement en toch onderdeel blijven van de groep.
Wat ik mee zou willen geven, is dit: heb compassie voor wat anders is dan jij. Neem ruimte in wanneer dat passend is, geef ruimte aan anderen, en wees nieuwsgierig naar waarom iemand dingen anders doet dan jij.’
En voor de vrouwelijke studenten in het bijzonder?
‘Steun elkaar, in woord en in daad. Je kunt vóór iemand zijn en tegelijkertijd tégen een mening van diezelfde persoon. Zie het succes van een andere vrouw als succes waaraan jij hebt bijgedragen - zo tillen we elkaar op, richting iets gezamenlijks.’
Zijn er thema’s die je nog belangrijk vindt om te benoemen?
‘De veiligheid van meisjes en vrouwen op straat is een verantwoordelijkheid van mannen én vrouwen - ook al is die veiligheid minder vanzelfsprekend voor vrouwen. Je hoeft elkaar niet aardig te vinden om elkaar thuis te brengen, heb ik mijn zoon altijd gezegd.
Het liefst zou ik de hele wereld willen helpen, maar als ik één iemand in beweging kan brengen, die op zijn beurt weer iemand anders in beweging brengt, en die weer iemand, dan kies ik ervoor om hoopvol te blijven.’
Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de NAVO, hield een speech tijdens de boekpresentatie van Elanor Boekholt-O'Sullivan:
‘Elanor, je schrijft: ‘Aan het eind van de dag ben je een mens met je eigen geschiedenis, gevoelens, overtuigingen en twijfels; de theorie is vaak helder, maar de praktijk tart de theorie. Ik heb altijd mijn standpunt ingenomen, niet ondanks maar dankzij mijn twijfels.’
Dat heb ik nog niet zo vaak een generaal, Kamerlid, minister of secretaris-generaal horen zeggen. Daarmee lijk je jezelf op het eerste gezicht kwetsbaar te maken, Elanor, maar als je het boek leest trek je flinke stenen uit de muur. Ik ben niet de eerste die deze conclusie trekt: Je was al ‘Topvrouw’ en dat word je echt niet op basis van het etaleren van kwetsbaarheid. Maar je boek laat ook zien dat het zijn van een buitenbeentje in een traditionele organisatie met relatief weinig buitenbeentjes vaak een uphill battle is, een strijd die je met verve aangaat.’