80 jaar Verenigde Naties: laveren tussen crisis, continuïteit en verandering
Tachtig jaar na haar oprichting staat de Verenigde Naties voor grote uitdagingen. Ooit opgericht om mondiale conflicten te voorkomen, opereert de organisatie nu te midden van geopolitieke spanningen, langdurige oorlogen en groeiende kritiek. Joris Larik vertelt hierover in Forbes.
Tachtig jaar na haar oprichting bevindt de Verenigde Naties zich in een van de meest complexe periodes uit haar geschiedenis. De organisatie werd opgericht om mondiale conflicten te voorkomen na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog, maar opereert vandaag de dag te midden van toenemende geopolitieke spanningen, langdurige oorlogen en groeiende kritiek op multilaterale instituties.
Dr. Joris Larik, universitair hoofddocent vergelijkend, EU- en internationaal recht, onderzoekt in hoeverre de oorspronkelijke missie van de VN standhoudt in het huidige versnipperde internationale landschap. In zijn artikel The United Nations in the Storm beschrijft hij de spanning tussen de oprichtingsidealen van de organisatie en de realiteit van de hedendaagse politiek, met name binnen de Veiligheidsraad, waar langdurige machtsongelijkheden bepalend zijn voor cruciale beslissingen.
Het probleem van het vetorecht
Het vetorecht van de permanente leden van de Veiligheidsraad vormt volgens Larik een van de grootste uitdagingen voor de geloofwaardigheid van de VN. Dit recht wordt vaak ingezet ter bescherming van nationale belangen, in plaats van voor het waarborgen van gedeelde waarden of mensenrechten. Hoewel discussies over hervormingen, zoals bredere vertegenwoordiging, blijven voortduren, stelt Larik dat structurele aanpassingen alleen diepere bestuurlijke problemen niet oplossen. Het uitbreiden van lidmaatschap of invloed leidt niet automatisch tot effectievere besluitvorming.
Multilateralisme in transitie
In plaats van de VN te zien als een organisatie in verval, beschouwt Larik haar als een instituut in transformatie. De Europese Unie illustreert deze ontwikkeling door multilaterale samenwerking te bevorderen en tegelijkertijd haar strategische belangen te beschermen in een steeds competitievere wereld. Instrumenten zoals anti-dwangmaatregelen laten zien hoe de EU normatieve ambities combineert met pragmatische overwegingen, en daarmee voorzichtig maar actief bijdraagt aan het in stand houden van de internationale orde.
Orde en normen behouden
In een steeds verder gefragmenteerde wereld zijn er volgens Larik nog maar weinig actoren die actief streven naar stabiliteit en het handhaven van internationale normen. De inzet van de EU laat zien hoe internationale spelers invloed kunnen uitoefenen, zelfs wanneer multilateralisme onder druk staat. Samenwerking en concurrentie bestaan daarbij vaak naast elkaar.
De Verenigde Naties zullen niet radicaal opnieuw worden uitgevonden. In plaats daarvan weerspiegelen zij de complexiteit van de wereld die zij dienen: onvolmaakt, omstreden en gevormd door uiteenlopende belangen. Het voortbestaan van de VN wordt niet gedreven door macht, maar door noodzaak. Zolang conflicten en onrecht blijven bestaan, zal er behoefte zijn aan een forum waar staten met elkaar in gesprek gaan en naar oplossingen zoeken.
Het volledige artikel verscheen op Forbes en is in het Nederlands te lezen in de wintereditie 2025/2026 van Forbes Belgium.