Algebra, acties en asbest: het opmerkelijke leven van Fred Rohde
Als wiskundige ontleedde Fred Rohde (77) de wereld van getallen. Als fotograaf dook hij in demonstraties. Nu reconstrueert hij de oorlogsjaren van zijn moeder. Een verhaal over een bijzonder verblijf bij een Oostenrijkse familie, de uitvinders van asbestcement.
Wie langskomt in het intieme atelier van Fred Rohde aan de Nieuwe Rijn in Leiden stapt regelrecht in zijn artistieke en persoonlijke leven. Aan de muur hangen oude jeugdfoto’s van zijn moeder, zijn eigen artistieke foto’s en de kleurrijke kunstwerken van zijn vrouw, kunstenares Molly Ackerman.
Abstracte wereld
‘Studeren was een enorme stap’, vertelt Rohde als hij terugkijkt. ‘Ik was een eerstegeneratiestudent. Mijn ouders gingen beiden al werken toen ze veertien waren. De universiteit was een compleet nieuwe wereld voor mij.’ Dankzij een bevlogen wiskundedocent op school durfde hij die stap aan. Het was 1966 en ook in Leiden begonnen studenten langzaam maar zeker meer inspraak te eisen. De later zo geëngageerde Rohde was toen vooral een ijverige student. ‘Ik pakte mijn studie heel schematisch aan, beet me erin vast. Bij wiskunde moet je ook echt elk onderdeeltje snappen, anders werkt het niet. Dat vond ik juist fijn. De abstracte wereld van wiskunde fascineert mij.’ Daarnaast begon hij ook Natuurkunde en Sterrenkunde te studeren waarin hij zijn kandidaatsexamen haalde.
Maatschappelijk bewustzijn
Ter ontspanning werd hij lid van studentenvereniging Catena. In 1969 bezetten studenten wekenlang het Academiegebouw om meer democratie af te dwingen. Het interesseerde Rohde, maar zelf deed hij er niet aan mee. Zijn maatschappelijke bewustzijn kwam vooral na zijn afstuderen in 1976. ‘Als jonge wiskundedocent begon ik me erg te storen aan de autoritaire oudere generatie collega’s op mijn school. Ik werd actief voor de SP en organiseerde allerlei acties tegen onrecht.’
-
Druk overleg in het Zweetkamertje. In 1969 was Rohde niet bij de bezetting van het Academiegebouw maar in 1985 wel. Foto: Fred Rohde -
De protesterende studenten wilden alle belangrijke gebeurtenissen in beeld hebben. Foto: Fred Rohde
Roer moest om
Rond z’n dertigste begon het te knagen of hij wel in het onderwijs moest blijven. ‘Ik kreeg een vroege midlifecrisis en alles, ook privé, stond op z’n kop.’ Hij kon tijdelijk aan de slag bij het ministerie van Onderwijs als beantwoorder van brieven. Dat bleek niet zijn roeping, maar de nabijheid van het Binnenhof bood een groot voordeel. ‘In de pauzes ontdekte ik dat daar altijd wat te zien was en bijna elke werkdag maakte ik foto’s van demonstranten of politici. Op mijn vrije dag dook ik de donkere kamer in en zo ontwikkelde ik me als fotograaf.’
Studentenprotesten
Rohde ging onder andere fotograferen voor de Leidse Studentenbond. ‘Toen heb ik in de jaren 80 de studentenprotesten wél op de voet gevolgd en gefotografeerd en dus alsnog een bezetting van het Academiegebouw meegemaakt. Mooi om te zien hoe bevlogen die studenten waren.' De Leidse studenten demonstreerden begin februari 1985 dagenlang tegen de plannen van onderwijsminister Deetman voor een nieuw studiefinancieringsstelsel. Ze waren er fel op tegen dat Deetman zou spreken tijdens de dies van de universiteit. Later ging Rohde onder andere aan de slag bij het Leidsch Dagblad en tattoomagazines waarvoor hij ook verhalen schreef.
Asbest
Nu legt hij de laatste hand aan zijn boek ‘Oorlog en Eterniet’* waarvoor we weer terugspringen in de tijd. Voor de SP organiseerde hij veel acties tegen misstanden. Zoals tegen een bouwleverancier die in de jaren zeventig asbestcementplaten verkocht terwijl al lang duidelijk was dat die gevaarlijk waren voor de gezondheid. ‘Die actie kreeg landelijke bekendheid en is belangrijk geweest in het verzet tegen asbest. Maar ook privé viel er bij mij toen een kwartje.’
*Oude schrijfwijze.
Oorlogsgeschiedenis moeder
Zijn moeder vertelde vroeger vaak over haar tijd in de oorlog. Rotterdam lag in puin en via haar school konden Nederlandse kinderen in Oostenrijk op adem komen. Op haar dertiende verbleef ze een tijd bij de bekende industriële en adellijke familie van Hans Hatschek. Deze Hans was de zoon van Ludwig Hatschek, de uitvinder van eternit, oftewel asbestcement. ‘Mijn moeder had het daar goed. In oktober 1944 ging ze terug naar Oostenrijk om daar tijdelijk in hun fabriek te werken. Gelukkig had ze zich goed beschermd door een doek om te knopen voor haar neus en mond en werd ze niet ziek. Ze is negentig geworden.’
Ander licht
Het is een verhaal met vele kanten, benadrukt hij. De familie Hatschek had joodse roots, maar was net één generatie katholiek. Oostenrijk werd in de oorlog onderdeel van nazi-Duitsland en het verblijf van mijn moeder daar was natuurlijk dubieus, aldus Rohde. ‘Twintig jaar lang heb ik research gedaa om het te reconstrueren. Ik heb ook veel brieven uit die tijd waar nog niet eerder iets mee is gedaan en die deels een ander licht werpen op deze bekende Oostenrijkse familie.’ Hij sleutelt nog aan het boek dus al te veel wil hij nog niet prijsgeven. Later dit jaar brengt hij ‘Oorlog en Eterniet’ in eigen beheer uit. ‘Ik verwacht dat het aardig wat los zal maken. Dit verhaal mag niet verloren gaan.’
Waarde van studie
Aan het eind van het gesprek kijkt Rohde nog één keer terug op zijn studie. Is hij als wiskundige niet een verrassende kant opgegaan? Het is maar hoe je het bekijkt, meent hij. ‘Ik heb ruim veertig jaar lesgegeven om mijn brood te verdienen. Als docent wiskunde en later gaf ik ook cursussen fotografie. Door wiskunde heb ik geleerd ingewikkelde zaken uit te pluizen tot ik ze begrijp en daarna mijn kennis als leraar over te dragen. Diezelfde houding heb ik nu bij het schrijven van mijn boek. Alleen doe ik er twee keer zo lang over als mijn studie om het af te ronden.’
Meer weten over het boek? Mail Fred Rohde.