Voice of the Child: Uniek filmproject voor kindvriendelijke rechtspraak
Eind maart lanceerde het Voice of the Child-project drie films over kinderzittingen in Europese familierechtbanken. De films ondersteunen trainingen voor rechters in kindvriendelijke rechtspraak. Onderzoekers van de Universiteit Leiden ontwikkelden hiervoor een trainingshandleiding.
Hoe kunnen rechters ervoor zorgen dat kinderen effectief kunnen deelnemen aan gerechtelijke procedures? Deze vraag stond centraal tijdens het congres The Voice of the Child, die op 26 en 27 maart 2026 in Zeist plaatsvond. Tijdens het congres gingen drie films in première en werd een nieuwe trainingshandleiding gepresenteerd, ontwikkeld door de Faculteit der Rechtsgeleerdheid.
Tijdens het congres kwamen rechters, medewerkers van rechtbanken, trainers, wetenschappers en specialisten op het gebied van kinderrechten en familierecht uit heel Europa samen. Het evenement richtte zich op de manier waarop kinderen gehoord worden in gerechtelijke procedures en benadrukte het belang van training en reflectie om kindvriendelijke rechtspraak te bevorderen.
Een Europees project
The Voice of the Child is een tweejarig project dat in februari 2024 van start ging en gefinancierd wordt door de Europese Commissie. Het project is ontwikkeld door een consortium bestaande uit het European Judicial Training Network (EJTN), Golden Monkey Enterprises, het Center for International Legal Cooperation (CILC), het Nederlandse Studiecentrum voor de Rechterlijke Macht (SSR), het Belgische Instituut voor Gerechtelijke Opleiding (IGO), het Nationaal Instituut voor Justitie in Bulgarije (NIJ), de Scuola Superiore della Magistratura (SSM) in Italië en de Universiteit Leiden.
Het project draagt bij aan de uitvoering van de EU-strategie voor de rechten van het kind door films te produceren over kinderzittingen in gerechtelijke procedures. Drie films werden opgenomen in rechtbanken in Antwerpen (België), Varna (Bulgarije) en Trento (Italië), met echte zaken op het gebied van familierecht en kinderbescherming, waarbij kinderen, ouders en rechters betrokken waren. Het project bouwt voort op de eerdere Nederlandse film De Stem van het Kind, die in Den Haag werd opgenomen en de basis legde voor dit initiatief. Samen bieden de films zeldzame inzichten in hoe kinderen in de praktijk gehoord worden en welke uitdagingen kindparticipatie in gerechtelijke besluitvorming met zich meebrengt.
Nieuwe trainingshandleiding voor rechters en juridische professionals
Een belangrijke uitkomst van het project was een nieuwe trainingshandleiding, ontwikkeld aan Faculteit der Rechtsgeleerdheid onder leiding van Ton Liefaard, hoogleraar Kinderrechten en hoofd van de afdeling Jeugdrecht en Gezondheidsrecht. Hij werd ondersteund door Ana Luisa Campos en Laura Marchetti, beide afgestudeerd aan de Advanced Master in International Children’s Rights en werkzaam als onderzoekers aan de Universiteit Leiden. Zij droegen bij aan het onderzoek, de opstelling en de coördinatie van de handleiding.
Het doel van de trainingshandleiding is om de rechterlijke macht te versterken in het beschermen van het recht van kinderen op participatie en het waarborgen van kindvriendelijke rechtspraak. De handleiding is bedoeld voor rechters en andere professionals die werken in of met de rechtspraak bij zaken waarbij kinderen betrokken zijn. Er zijn twee hoofddoelen:
- Praktische richtlijnen bieden voor de dagelijkse rechtspraktijk, om de toegang van kinderen tot rechtspraak te verbeteren.
- Een praktisch hulpmiddel zijn voor opleidingsinstituten, om leerplannen over kindvriendelijke rechtspraak te ontwikkelen.
Dit deel van het project werd gefinancierd door de Europese Commissie, het Nederlandse Ministerie van Justitie en Veiligheid en de Koning Boudewijnstichting (België).
Films als trainingsmiddel
De handleiding onderscheidt zich door haar gespecialiseerde didactische aanpak, waarbij de Voice of the Child-films worden ingezet ter ondersteuning van leren, discussie en reflectie. In plaats van ideale benaderingen of best practices te presenteren, nodigen de films uit tot kritische reflectie over de uitdagingen en fijnmazigheden van kindparticipatie in gerechtelijke procedures. Ze tonen een verscheidenheid aan realistische rechtbankinteracties en dagen deelnemers uit na te denken over wat een echt kindvriendelijk gerechtelijk proces bevordert of juist belemmert.
De handleiding bouwt hierop voort door achtergrondinformatie, methodologische richtlijnen en praktische trainingsoefeningen te bieden. Deze helpen trainers en deelnemers te reflecteren op hoe de mogelijkheden voor effectieve participatie van kinderen in gerechtelijke besluitvorming in de praktijk kunnen worden verbeterd.
Tweedaagse training
De training is een tweedaags programma van ongeveer 15 uur, bestaande uit acht modules en circa 12 uur actieve training. Op de eerste dag worden de grondslagen van kindvriendelijke rechtspraak gelegd door theoretische modules en de vertoning van één film. De tweede dag richt zich op kernonderwerpen, zoals het belang van het kind, het recht op een eerlijk proces, gelijke behandeling, communicatie en taal, en andere praktische aspecten van kindvriendelijke rechtspraak.
Hoewel de meeste modules ook afzonderlijk kunnen worden aangeboden, vormen de films de hoeksteen van de training. De handleiding is zo ontworpen dat trainers de films flexibel kunnen inzetten: door één film centraal te stellen gedurende de hele training, of door fragmenten uit verschillende films te combineren om specifieke thema’s dieper te verkennen.
Met de lancering van deze trainingshandleiding draagt de Faculteit der Rechtsgeleerdheid bij aan een breder Europees initiatief om kindvriendelijke rechtspraak te verbeteren via juridische opleidingen. De films en de handleiding ondersteunen levenlang leren en reflectie over hoe het recht van kinderen op effectieve participatie beter kan worden gewaarborgd in gerechtelijke procedures.