Welke rol heeft protest in het academisch debat?
Demonstreren is een mensenrecht en een belangrijk instrument om bestuurders ter verantwoording te roepen. Maar hoe verhoudt het demonstratierecht zich tot academische vrijheid en het recht op onderwijs? Daarover gingen studenten en medewerkers op 22 april met elkaar in gesprek. 'Het is een balanceeract.'
Felle demonstraties en zelfs bezettingen van universiteitsgebouwen: de laatste jaren liepen de gemoederen binnen de universiteit geregeld hoog op. Bijvoorbeeld als het gaat om de samenwerking met Israëlische universiteiten, de fossiele industrie of beveiligingsmaatregelen. Wat is de rol van protest en hoe verhoudt deze zich tot academische vrijheid? Dat vroeg moderator Pieter Slaman aan een bescheiden gezelschap in gebouw Wijnhaven in Den Haag.
Bezetting Academiegebouw
Diverse deelnemers noemden het voorbeeld van de verstoorde Cleveringa-oratie op 26 november vorig jaar. Pro-Palestinademonstranten bezetten urenlang het Academiegebouw en Cleveringa-hoogleraar Hélène Landemore en het publiek moesten noodgedwongen uitwijken naar de rechtenfaculteit. Tijdens de discussies toonden sommigen begrip voor de protestactie, maar anderen vonden deze te ver gaan.
Balanceeract
‘Demonstratierecht is een balanceeract’, benadrukte jurist Rowie Stolk in het plenaire gedeelte. Protesteren is een mensenrecht en een belangrijk instrument in een democratie om meningen duidelijk te maken en bestuurders ter verantwoording te roepen. Daarom zijn autoriteiten ook verplicht om demonstraties te faciliteren. Tegelijkertijd zijn er ook restricties. Demonstraties mogen niet gewelddadig of te verstorend zijn. Ze mogen bijvoorbeeld niet een gevaar zijn voor de volksgezondheid en de vrijheid van anderen te veel beperken, aldus Stolk. ‘Maar natuurlijk zijn de meningen verdeeld over de vraag wat te verstorend is. Het is een grijs gebied.’
Recht op onderwijs
Een student Biomedische Wetenschappen benadrukte het belang om te kunnen demonstreren binnen de universiteit. Maar het gaat volgens haar te ver als die protesten de tentamens en colleges van anderen verstoren. Want dan is het recht op onderwijs in geding. Is het een idee als de universiteit duidelijke plekken aanwijst voor demonstraties?, vroeg zij zich af. Een andere deelnemer merkte op dat demonstraties te ver gaan als medewerkers en studenten zich onveilig voelen in hun gebouw. De vraag is alleen, zo merkte een medewerker op, of demonstranten goed gehoord worden als ze zich ‘heel beleefd’ opstellen.
Rol van stilte
Universitair docent Gerlov van Engelenhoven doet onderzoek naar de rol van stilte in protest. Bijvoorbeeld hoe activisten stilte inzetten als protestvorm en geheel zwijgzaam demonstreren. In zijn plenaire introductie ging hij in op het belang van gehoord worden als demonstrant. ‘We nemen vaak te weinig tijd om goed naar elkaar te luisteren en soms even stil te zijn. Bij demonstraties zie je ook vaak een toonpolitie: critici vinden demonstranten al snel een te boze toon aanslaan.’ Hij riep universitaire bestuurders op demonstranten serieuzer te nemen en concreter te reageren op hun zorgen en protesten.
Schurende discussies
Een internationale student merkte op dat de bijeenkomst met ongeveer een dozijn studenten en medewerkers helaas te weinig deelnemers trok. ‘Dit is een genuanceerde discussie. Zou het daarom niet veel belangstellenden trekken?’ De gekozen discussievorm leende zich ook goed voor mensen die het oneens met elkaar zijn. In groepjes konden deelnemers eerst hun standpunt naar voren brengen, zonder in de rede te worden gevallen. Daarna stelden de deelnemers vragen over elkaar standpunten.
‘Een protest mag verstorend zijn als het niet gewelddadig is en het debat verrijk wordt’, opperde een beleidsadviseur. Een onderzoeker haakte daarop in: ‘Discussies mogen schuren. Maar als je alleen maar roept zonder met de ander te praten, verliest het protest al snel z’n functie. Dan is het geen dialoog. Is dat wat we willen binnen een universiteit?’
Community. Conversation. Connection.
De huidige spanningen in de wereld hebben hun weerslag op onze universitaire gemeenschap. Wij willen deze trend keren. Daarom geven we tijdens dit academisch jaar ruim baan aan de organisatie van lezingen, debatten en bijeenkomsten over de hete hangijzers van vandaag: oorlog en vrede, onverdraagzaamheid, mensenrechten, polarisatie, securitisation, klimaat en andere onderwerpen.
Laten we samenkomen en naar elkaar luisteren. Het open debat voeren. Dat is immers het kloppend hart van onze universiteit. Het mag natuurlijk schuren, maar wel altijd met wederzijds respect en oog voor andermans visie of overtuiging.
Wij nodigen alle leden van onze gemeenschap uit om deel te nemen aan de bijeenkomsten van Community. Conversation. Connection. Organiseer een evenement of meld je aan voor een bestaande bijeenkomst en doe mee. Houd de agenda in de gaten