Veni-beurs voor onderzoek naar klimaatbestendigheid van herdersgemeenschappen
Hoe passen herdersgemeenschappen zich aan aan een veranderend klimaat? En wat kunnen we leren van hun eeuwenoude kennis van leven met onzekerheid in de natuurlijke omgeving? Met een prestigieuze Veni-beurs van NWO gaat dr. Gül Aktürk Hauser van de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden onderzoek doen naar de veerkracht van gemeenschappen die afhankelijk zijn van seizoensgebonden veetrek in Turkije en Kirgizië.
Transhumance
Haar project richt zich op transhumance, een vorm van veeteelt waarbij mensen met hun vee seizoensgebonden trekken tussen laaggelegen en hoger gelegen weidegebieden. Hoewel deze levenswijze al eeuwenlang bestaat, zetten klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en veranderingen in landgebruik herdersgemeenschappen en de landschappen waarvan zij afhankelijk zijn steeds verder onder druk.
Veetrek
Transhumance is veel meer dan de seizoensgebonden verplaatsing van vee. ‘Mensen trekken tijdens de warmere maanden met hun kuddes vanuit hun dorpen naar bergweiden en keren vóór de winter terug,’ legt Aktürk Hauser uit. ‘Het hele systeem omvat migratieroutes, rustplaatsen, waterbronnen, schuilplaatsen voor dieren, yurts en zelfs festivals die verbonden zijn met de veetrek.’
Hoewel transhumance in veel delen van de wereld voorkomt, is Kirgizië een van de plaatsen waar de mobiliteit van herders nog altijd een belangrijke rol speelt in het dagelijks leven. Aktürk Hauser vergelijkt pastorale systemen in Kirgizië en Turkije, met bijzondere aandacht voor de manier waarop gemeenschappen omgaan met milieugerelateerde uitdagingen.
Klimaatverandering onderweg
Stijgende temperaturen en veranderende weerpatronen hebben nu al gevolgen voor het levensonderhoud van herdersgemeenschappen. Droogtes komen vaker voor, seizoenspatronen verschuiven en er is steeds minder graasland beschikbaar.
‘Herders trekken eerder weg, passen hun jaarlijkse ritme aan en zoeken naar nieuwe plekken waar water beschikbaar is en hun dieren kunnen grazen,’ zegt Aktürk Hauser. ‘De beschikbaarheid van voedergewassen en weidegronden neemt af, en ook de biodiversiteit staat onder druk.’
Deze veranderingen kunnen bovendien de concurrentie om natuurlijke hulpbronnen vergroten, wat kan leiden tot spanningen tussen boeren en veehouders. Toch zijn deze gemeenschappen niet louter slachtoffers van klimaatverandering.
‘Herdersgemeenschappen zijn kwetsbaar voor klimaatverandering, maar tegelijkertijd ook veerkrachtig. Door de eeuwen heen hebben zij verschillende aanpassingsstrategieën ontwikkeld, zoals het aanpassen van de omvang van hun kuddes, het veranderen van trekroutes en het aanleggen van systemen voor wateropslag.’
Leren van traditionele kennis
Het centrale doel van het project is om te onderzoeken of traditionele pastorale praktijken lessen kunnen bieden voor hedendaagse klimaatadaptatie. ‘Ik hoop veerkrachtige praktijken en ecologische kennis in kaart te brengen die herdersgemeenschappen hebben geholpen om over lange perioden met veranderingen in hun omgeving om te gaan,’ zegt Aktürk Hauser.
Om dat te bereiken combineert zij etnografisch veldwerk en participatieve onderzoeksmethoden met digitale kaarttechnieken. Tijdens haar veldwerk reist zij mee met herders, verblijft zij in hun yurts en documenteert zij hun dagelijks leven en seizoensgebonden verplaatsingen. ‘Ik trek met deze gemeenschappen mee en leg hun praktijken, routes en de veranderende pastorale landschappen vast.’
Daarnaast maakt het project gebruik van geografische informatiesystemen (GIS) om migratieroutes in kaart te brengen en veranderingen in het milieu te analyseren. In samenwerking met lokale gemeenschappen wil Aktürk Hauser interactieve digitale kaarten ontwikkelen en bijdragen aan een bredere digitale atlas van pastorale landschappen.
Internationale samenwerking
Het project wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met partners in Kirgizië, waaronder de University of Central Asia. Een multidisciplinair team ondersteunt het onderzoek, met onder meer onderzoeksassistenten en een GIS-specialist. ‘Dit project combineert etnografisch onderzoek met participatieve en digitale kaarttechnieken. Het is echt een gezamenlijke inspanning.’
Het onderzoek start naar verwachting in januari 2027 en loopt drie jaar. Naast de publicatie van wetenschappelijke artikelen en een beleidsrapport wil Aktürk Hauser de resultaten delen via openbare lezingen, conferenties en samenwerkingen met lokale belanghebbenden.
Over de Veni-beurs
De NWO Veni-beurs wordt toegekend aan veelbelovende onderzoekers die onlangs zijn gepromoveerd. Met de beurs krijgen zij de mogelijkheid om gedurende meerdere jaren hun eigen innovatieve onderzoekslijn verder te ontwikkelen.