‘Scholen en werkgevers, doe iets aan dalende tolerantie homoseksualiteit’
Jongeren zijn veel minder tolerant geworden ten aanzien van homoseksualiteit, blijkt uit onderzoek. Initiatieven als Paarse Vrijdag zijn dus hard nodig, stelt hoogleraar Jojanneke van der Toorn. Scholen en werkgevers kunnen volgens haar een actievere rol spelen.
‘Die verminderde tolerantie heeft pijnlijke consequenties’, zegt Van der Toorn, hoogleraar Inclusie van lhbtiq+ werknemers, in een reactie op recente cijfers. ‘In een klas waar leerlingen grappen maken over lhbtiq+ mensen, zullen jongeren niet snel uit de kast durven komen. En docenten voelen zich minder welkom om te praten over hun partner van hetzelfde geslacht.’
Vraag door
Volgens het onlangs gepubliceerde onderzoek van Trimbos en de Universiteit Utrecht stond in 2021 nog 78 procent van de meisjes op de middelbare school positief tegenover homoseksualiteit, in 2025 was dat gezakt naar 51 procent. Bij de jongens daalde het aandeel dat positief is van 40 naar 22 procent. Van der Toorn: ‘Ik ben ervan geschrokken dat de tolerantie zo snel enorm gedaald is. Het zou heel goed zijn om er met jongeren verder over door te praten. Waar baseren ze hun mening op?’
Ander onderzoek
De hoogleraar wijst op een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam uit maart 2026 met een minder drastische, maar evenmin gunstige uitkomst: 59 procent van de jongeren vindt iedereen gelijkwaardig, ongeacht op wie je verliefd wordt, en 65 procent vindt dat je zelf mag bepalen op wie je verliefd wordt. Jongeren bleken toleranter bij abstracte vragen dan bij concrete voorbeelden, zoals de invoering van genderneutrale toiletten of het vieren van Paarse Vrijdag op school uit solidariteit met lhbtiq+'ers. De UvA-onderzoekers zagen geen duidelijke afname ten opzichte van eerdere jaren.
Ook de Universiteit Leiden viert op 9 oktober Paarse Vrijdag en moedigt iedereen aan paars te dragen. In het gebouw Agora (faculteit Sociale Wetenschappen) vindt de Purple Friday Gathering plaats tussen 15 en 17 uur, waarin studenten en medewerkers hun ervaringen kunnen delen. Iedereen is welkom.
Sociale media
De vraag is waarom meer jongeren tegenwoordig moeite hebben met homoseksualiteit. Van der Toorn: ‘Het maatschappelijke debat is negatiever geworden. Jongeren krijgen via sociale media meer homonegatieve en antigenderboodschappen mee, maar ook in de politiek klinken vaker traditionele opvattingen over gender en seksualiteit. De houding ten opzichte van genderdiversiteit is overigens nog negatiever dan ten aanzien van seksuele diversiteit.’
'Vraag door wanneer jongeren zich intolerant uitlaten'
Rol onderwijs
Voor het onderwijs ligt er een belangrijke taak, vindt Van der Toorn. ‘Scholen zijn er niet alleen om kennis over te dragen, maar hebben ook een vormend doel. We willen dat ze betrokken en respectvolle burgers opleiden. Juist daarom zijn initiatieven als Paarse Vrijdag zo belangrijk. Ze bieden een aanleiding om met elkaar in gesprek te gaan. Investeer in dialoog en vraag door wanneer jongeren zich intolerant uitlaten. Achter zo’n houding kunnen ook onzekerheid, angst of onbegrip schuilgaan. Die gevoelens mogen besproken worden, zonder intolerante opvattingen te legitimeren. Wat ik merk is dat jongeren al snel veronderstellen dat anderen wel negatief over homoseksualiteit of genderdiversiteit zullen denken. Door erover met elkaar te praten, kunnen verkeerde aannames worden weggenomen.’
Tolerantie op de werkvloer
Van der Toorn onderzoekt de ervaringen van lhbtiq+'ers op de werkvloer. Is de tolerantie daar ook gedaald? ‘Over een langere periode zijn er geen goede vergelijkende cijfers beschikbaar. Uit de LHBTIQ+ monitor uit 2024 komt een paradoxaal beeld naar voren. Aan de ene kant groeide de maatschappelijke acceptatie de laatste jaren, maar tegelijkertijd nam de ervaren onveiligheid en discriminatie binnen de gemeenschap juist toe. Ook op de werkvloer is de norm nog altijd hetero en cisgender: dat je genderidentiteit overeenkomt met het geslacht dat bij geboorte is geregistreerd.’
Switchen tussen werk en privé
Uit haar onderzoek blijkt dat lhbtiq+-werknemers meer identiteitsconflict ervaren dan andere werknemers en het gevoel hebben meer te moeten switchen tussen werk en privé. ‘Als zij iets delen over hun oriëntatie wordt dat als minder professioneel gezien dan als heteropersonen dat doen.’
Rol werkgevers
Ook werkgevers zouden zich volgens haar meer moeten inspannen voor een inclusief klimaat. ‘Stimuleer binnen organisaties meer zichtbare initiatieven zoals Paarse Vrijdag en gebruik die als aanleiding om binnen teams het gesprek aan te gaan. Zorg ervoor dat leidinggevenden een open en inclusieve cultuur actief ondersteunen. Mensen die tot een meerderheidsgroep horen, voelen zich ook beter in een omgeving waarin iedereen zichzelf kan zijn.’
Papieren tijger
Het diversiteits- en inclusiebeleid (D&I) landt in de praktijk vaak onvoldoende bij medewerkers, constateert ze. ‘Concreet beleid wordt dikwijls te weinig gecommuniceerd en is niet goed ingebed in de organisatie. Bij regelingen zoals transitieverlof voor transgenderwerknemers is het essentieel dat managers actief meedenken met de werknemer. Zonder die ondersteuning is het D&I-beleid slechts een papieren tijger.’