Studiemiddag
De religie van GenZ: een cultural backlash?
- Datum
- donderdag 28 mei 2026
- Tijd
- Bezoekadres
-
Lipsius
Cleveringaplaats 1
2311 BD Leiden - Zaal
- 1.48
De religie van GenZ: een cultural backlash?
De publicatie van het meest recente rapport van het longitudinale onderzoek God in Nederland liet vorig jaar een opvallende ontwikkeling zien: het aantal jongeren dat zichzelf als religieus beschouwt, neemt toe. Deze bevinding kreeg veel aandacht in de media en roept belangrijke vragen op voor iedereen die in het voortgezet onderwijs werkt met thema’s rond religie en levensbeschouwing. Daarom organiseert Universiteit Leiden, in samenwerking met OnderwijsNetwerk Zuid-Holland (ONZ) en AlfaGammapartners, een inspirerende studiemiddag rond het thema ‘Religie, zingeving en generatie Z’.
De middag valt in twee delen. Eerst bespreken drie experts onderzoek en trends wat betreft jongeren, religie en zingeving. Daarbij staan vragen centraal als: ‘Zien we echt een toename in religiositeit en zingeving onder jongeren?’ ‘Welke vormen van religie en zingeving zijn in trek bij jongeren (en welke niet)?’ ‘Waar komt dat door?’ De sprekers beschrijven hoe het zit onder jongeren met een christelijke en islamitische achtergrond en bij jongeren die buiten institutionele kaders naar zin en religie zoeken.
Vervolgens vragen we ons af wat de nieuwe situatie betekent voor de onderwijspraktijk, vooral in het vak godsdienst/levensbeschouwing, maar ook daarbuiten. Als we onderwijs over religie en zingeving onder generatie Z willen geven, hoe kunnen we dat dan goed doen? En welke kansen en uitdagingen brengt het met zich mee voor GL en andere vakgebieden als (een deel van de) leerlingen in toenemende mate persoonlijk religieus betrokken is. Met deze opzet biedt de studiemiddag zowel vakinhoudelijke verdieping als een concrete vertaalslag naar de lespraktijk.
De studiemiddag is in de eerste plaats bedoeld voor vo‑docenten (tweede- en eerstegraads) die lesgeven over religie en levensbeschouwing en op zoek zijn naar inhoudelijke verdieping, en voor studenten op lerarenopleidingen voor levensbeschouwing en religie. Ook docenten van verwante vakken die meer willen weten over dit thema zijn van harte welkom. Het plenaire deel van de bijeenkomst is ook open voor studenten, collega's en andere geïnteresseerden.
Deze bijeenkomst sluit aan op de succesvolle en goed bezochte studiemiddag van vorig jaar over ‘Religiewetenschappelijke vakmethodiek: Religieuze teksten en rituelen onderzoeken in de klas’.
Programma
Plenaire deel (open voor allen)
12.45 Inloop met koffie en thee
13.15 Paul Vermeer (Nijmegen): Religie onder Gen Z, een opleving?
13.50 Elpine de Boer (Leiden): “Kan het ook iets ‘ertussen’ zijn?”: Zingeving bij een generatie opgevoed zonder een expliciet(e) (religieuze) levensbeschouwing
14.25 Fenella Fleischmann (Amsterdam): Geloofsbeleving van jonge moslims en andere religieuze minderheden in Nederland
15.00 Pauze met koffie en thee
Workshopdeel (VO-docenten en docenten-in-opleiding)
15.30 World Café Methode (6 tafels @ 10 min)
16.30 Plenaire terugkoppeling
17.00 Borrel
Abstracts
Paul Vermeer | De religie van GenZ: een cultural backlash?
In april 2025 verscheen de zesde editie van het langlopende onderzoek God in Nederland. De publicatie van dit onderzoek genereerde veel aandacht van de media. De resultaten geven namelijk aanleiding om te denken dat er sprake is van een religieuze opleving onder jongeren en dat was voor verschillende kranten en weekbladen groot nieuws. In deze lezing zal ik eerst ingaan op deze vermeende opleving van religie onder jongeren om daarna aandacht te vragen voor een andere opvallende trend: een groeiend conservatisme onder jongeren. Deze trend werd niet opgepikt door de media, maar ook deze trend is het waard om nader te beschouwen. Beide trends zouden immers kunnen wijzen op wat in de literatuur wordt aangeduid als een ‘cultural backlash’ onder jongeren. Nadat ik beide trends heb toegelicht, richt ik me vervolgens op het onderwijs en meer specifiek op het schoolvak godsdienst/levensbeschouwing (GL). Hebben deze trends ook gevolgen voor het onderwijs? En moeten docenten GL iets met deze ‘cultural backlash’ en, zo ja, wat dan? Ter afsluiting van mijn lezing zal ik enkele tentatieve antwoorden op deze vragen formuleren.
Elpine de Boer | “Kan het ook iets ertussen zijn”? Zingeving bij een generatie zonder een expliciet religieus-levensbeschouwelijke opvoeding
De Onderwijsraad adviseert om meer aandacht te schenken aan zin- en betekenisgeving. In het voortgezet en hoger onderwijs geven we les aan een generatie grotendeels zonder een expliciet religieus-levensbeschouwelijke opvoeding (Gen Z). Wat betekent dit voor hun zin- en betekenisgeving? Mijn invalshoek is het academische veld van de ‘psychologie van religie’ en ‘existentiële psychologie’. Het gaat om vragen zoals: wordt er überhaupt een richtinggevend doel ervaren en hoe hangt dit samen met gezondheid? Wat (inhoud) geeft richting, levenslust, voldoening? Hoe wordt omgegaan met existentiële thema’s? Hoe en met behulp van welk (levensbeschouwelijk) referentiekader worden situaties en ervaringen geduid? In het eerste deel van de lezing bespreek ik empirisch onderzoek dat een antwoord probeert te geven op deze vragen, waaronder een kwalitatief onderzoek (Liefbroer, Wierstra, van Zundert, De Boer, under submission) waarin Gen Z-jongeren in diepte-interviews ingaan op existentiële kwesties (o.a. hoe weten we wat waar is? wat is het goede om na te streven?) Dit onderzoek toont o.a. de complexiteit van individuele wereldbeelden: bijvoorbeeld iets niet geloven maar wel ervaren. De titel ‘kan het ook iets ertussen zijn?’ heeft onder andere betrekking op deze bevindingen. Het tweede deel van de lezing gaat in op de volgende vragen: wanneer is ‘ertussen zijn’ (o.a. ervaren maar niet geloven, zoeken naar zin) eigenlijk problematisch en wanneer simpelweg behorend bij de ontwikkelingsfase van jongeren of bij wat het betekent om mens te zijn—je verhouden tot je bestaan, je afstemmen op de wereld? Ten slotte wordt stilgestaan bij de vraag of en hoe we in een onderwijscontext het proces van het zoeken naar zin kunnen ondersteunen.
Fenella Fleischmann | Geloofsbeleving van jonge moslims en andere religieuze minderheden in Nederland
In berichten over toenemende religiositeit onder Nederlandse jongeren blijven kinderen van migranten en jongeren die niet-christelijke religies aanhangen vaak buiten beschouwing. Moslims zijn enigszins een uitzondering, want daarvan wordt breed aangenomen dat ze allemaal bijzonder toegewijd zijn aan hun religie – en dat dit grote maatschappelijke gevolgen heeft. Maar wat weten we eigenlijk over de religiositeit van niet-christelijke Nederlanders? Hoe ontwikkelt die zich over de tijd, en wat zijn de gevolgen ervan voor maatschappelijke participatie en cohesie? In mijn presentatie zal ik de grote diversiteit van geloofsbeleving en -praktijk onder Nederlandse moslims laten zien die we dankzij nieuw onderzoek steeds beter in beeld krijgen.
Organisatie en registratie
Partners. De studiemiddag wordt georganiseerd in samenwerking tussen het Leids Centrum voor Religiewetenschap (LUCSoR), OnderwijsNetwerk Zuid-Holland (ONZ), ICLON en AlfaGamma Partners.
Deelname is gratis, maar aanmelding is verplicht.
Aanmelding van docenten en docenten-in-opleiding voor het hele programma kan via deze link.
Aanmelding van andere geïnteresseerden voor het plenaire deel kan bij Markus Davidsen.
Aanmelding kan tot 25 mei.