Van rat tot kat: met wie deel jij (ongewenst) je huis?
Van spinnen in de badkamer tot muizen in de keuken: we delen onze huizen met veel meer soorten dan we ons realiseren – of soms zouden willen. Onderzoekers van de Universiteit Leiden en de Universiteit van Helsinki verzamelen verhalen over hoe mensen samenleven met deze niet-menselijke huisgenoten.
‘Biodiversiteit zit niet alleen in bossen op parken’, zegt de Leidse bioloog Tuomas Aivelo. ‘Het bestaat ook veel dichter bij huis: ín ons huis, welteverstaan.’
Het onderzoeksproject HOMINGS – More than Just Human Home onderzoekt hoe mensen hun leefruimtes binnen en buiten delen met andere soorten, zoals dieren, planten en schimmels.
‘Een huis is nooit alleen van mensen’, zegt Aivelo. ‘Er leven altijd andere soorten bij ons in. Soms verwelkomen we ze, en soms absoluut niet. We willen begrijpen hoe mensen het samenleven met andere soorten vormgeven, welke keuzes ze daarin maken en hoe ze verantwoordelijkheid dragen voor hun medebewoners.’
‘Sinds ik hoorde dat huisspinnen vaak doodgaan door uitdroging, leg ik een klein stukje vochtig toiletpapier in de hoek van de badkamer. Daar komen de spinnen drinken. Veel mensen vinden het misschien raar, maar in mijn wereld voelt het heel normaal.’
Samenleven met andere soorten
‘Ik heb behoorlijk wat ervaring met “ongewenste soorten”’, zegt Aivelo lachend. Het project bouwt voort op zijn eerdere onderzoek naar stadsratten, teken en parasieten in Finland. Nu willen Aivelo en zijn collega’s verhalen uit Finland en Nederland met elkaar vergelijken. ‘De soorten die mensen tegenkomen zijn natuurlijk anders, maar we zijn benieuwd of Nederlanders biodiversiteit anders benaderen dan Finnen.’
Mensen bouwen huizen om de natuur buiten te houden. Dus zodra een spin tegen de muur omhoog kruipt of een tuinslak langzaam de vensterbank verkent, kunnen mensen niet anders dan reageren. ‘Wanneer er mieren in de keuken verschijnen, googelen we meteen: “Mieren in de keuken, wat moet ik doen?”.’ Aivelo herinnert zich een muis die in eerste instantie onschuldig leek, maar al snel een probleem werd toen er een tweede muis bijkwam en ze de keukenkastjes begonnen te plunderen. ‘Ik probeerde verschillende soorten lokaas en leerde de muis steeds beter kennen – misschien zelfs een beetje té goed. Hoewel ik van ze af wilde, begon ik stiekem een beetje medeleven met ze te voelen.’
Juist naar dit soort alledaagse ontmoetingen zijn de onderzoekers op zoek. ‘Een spin een naam geven, een vogelhuisje bouwen dat grote kraaien buitenhoudt, of een tuinslak naar een andere plek verplaatsen: al die kleine handelingen laten de wisselwerking zien tussen de mens en de soorten om ons heen.
‘Er zit al jaren een bijennest naast onze achterdeur. We laten ze lekker hun gang gaan. Elke dag raakt er wel een bijtje verdwaald in ons huis, maar ze vliegen vaak ook zo weer naar buiten. We hebben onze kinderen geleerd verdwaalde bijen een handje te helpen door de gordijnen dicht te doen, zodat de bijen naar het licht en de open deur kunnen vliegen.’
Van voerplankje tot multispecies-ontwerp
Het voeren van vogels geeft ons een historische blik op hoe mensen de natuur om hen heen regelen en vormgeven. In het Finland van de 19e eeuw strooiden mensen gewoon wat broodkruimels op een plankje bij de vensterbank om van de vogels te genieten.
In de loop der tijd werden de voeders steeds verfijnder: daken en paaltjes hielden sneeuw en roofdieren tegen, voederopeningen sloten grotere vogels buiten, en zitstokjes hielden het voedsel gescheiden van mogelijke ziektekiemen.
‘Dit is een vroeg voorbeeld van wat we nu een multi-speciesontwerp noemen’, zegt Aivelo. ‘Mensen observeren andere soorten en passen hun omgeving creatief aan – zo voeren we dagelijks een soort onderhandeling met de natuur in en om ons huis.’
Verantwoordelijkheid en verbondenheid met de natuur
Samenleven met andere soorten is niet alleen een praktische kwestie, maar roept ook ethische vragen op. ‘Mensen hebben veel macht, en het klinkt misschien cliché, maar met grote macht komt ook grote verantwoordelijkheid’, aldus Aivelo. Oplossingen moeten duurzaam zijn voor alle betrokkenen: mensen én niet-mensen.
Hij daagt ons uit om een andere manier naar de natuur kijken. Aivelo: ‘We denken vaak dat de natuur alleen buiten ons huis bestaat. Maar wij zijn ook natuur. Zelfs thuis zijn we onderdeel van het ecologische web. Dat helpt ons om spinnen, muizen, slakken en insecten niet als indringers te zien, maar als medebewoners van ons huis.’
‘Twee kraaien bezoeken al jaren onze tuin. Ze stelen graag de piepspeeltjes van onze hond, maar brengen ze ook netjes weer terug. Ik ben ze pinda’s gaan geven, en langzaam zijn we vrienden geworden. Een van hen, Riitta, kan nu zelfs een klein puzzeltje oplossen om de traktatie eronder zit te bemachtigen.’
Verhalen gezocht
Heb jij een huisgenoot die anderen vreemd vinden, last van ongenodigde gasten of een creatieve oplossing om samen te leven met de soorten om je heen? Vertel ons over deze ontmoetingen! Deze verhalen kunnen gaan over slakken, knaagdieren, spinnen, fruivliegjes, de kat van de buurman, eekhoorns, schimmels of ander leven – alle ervaringen zijn welkom. Je huis of tuin is alles wat jij als je eigen leefruimte ziet: een appartement, woning, boerderij, of vakantiehuisje. Of het nu positieve, negatieve of verrassende ontmoetingen zijn, we horen ze graag. Je mag meerdere verhalen insturen. In de vragenlijst vragen we alleen je leeftijd, geslacht en een korte beschrijving van je verhaal.
Stuur hier je verhaal in!