Hora Hester Bijl! Afscheid van een rector die woelige tijden doorstond
Met het symposium ‘Hester’s Highlights’ nam de universiteit op 13 januari afscheid van rector magnificus Hester Bijl. De onderwerpen typeerden een turbulent decennium, zoals het bewaken van de academische vrijheid en grote maatschappelijke onrust. En hoe blikte Bijl zelf terug?
Bijna tien jaar stond Hester Bijl aan het roer van de Universiteit Leiden. Vanaf 2016 als vicerector en sinds 2021 als rector magnificus. Een historisch moment: voor het eerst in 445 jaar kreeg Leiden een vrouwelijke rector. Op 15 januari wordt ze rector van de TU Delft en is ze daar wederom de eerste vrouw in die functie. Wetenschappers, studenten en natuurlijk Bijl zelf keken terug op een roerig decennium en grote thema’s die speelden in onderzoek en onderwijs. ‘Vandaag zetten we de spotlights op jou en de onderwerpen die jij, Hester, belangrijk vindt’, opende presentator Renée Merkx, directeur Strategische Communicatie & Marketing.
Leren in de gevangenis
Dat zijn bijvoorbeeld goed onderwijs en de verbinding met de samenleving. Criminoloog Jennifer Doekhie trapte af met haar verhaal hoe zij studenten meeneemt naar de gevangenis en zij daar samen met gedetineerden een college volgen. Dat is voor beide groepen heel waardevol. Studenten duiken de maatschappij in, gedetineerden verdiepen zich en beide groepen leren elkaar kennen. Ze werd door SKO-commissielid Adriaan Rademaker geïnterviewd over het behalen van haar Senior Kwalificatie Onderwijs. Kan zij dat collega’s aanraden? ‘Zeker! Het is heel verfrissend om met ervaren peers ideeën uit te wisselen’, aldus Doekhie.
Woeste golven
De relatie met de woelige samenleving kwam ook terug in de toespraak van universiteitshistoricus Pieter Slaman. Hij had het over het tweede speerpunt van Bijls bestuur: academische vrijheid. ‘Rustig te midden van woeste golven’, was de lijfspreuk van stichter Willem van Oranje. ‘Zo zag hij ook de universiteit. Hier mogen visies op elkaar botsen en natuurlijk is dat een recept voor gedonder.’ Slaman wees op de vele maatschappelijke conflicten die de universiteit eerder raakten, zoals de godsdiensttwisten en de eeuwige strijd tussen progressieven en behoudenen.
Tegenwoordig dreunen de oorlogen van nu hard de academie binnen. ‘De universiteit heeft veel stormen meegemaakt en zal deze ook doorstaan.’ Hij bedankte Bijl voor haar stimulerende rol. ‘Je geeft mensen het gevoel dat hun werk ertoe doet en dat geeft vertrouwen.’
Radio Palestine/Israel
De desastreuze oorlog in Gaza komt bijvoorbeeld hard de collegezaal in van Midden-Oosten-docent Noa Schonmann. ‘Na 7 oktober 2023 had de ene helft van de studenten een heel uitsproken mening en de andere helft was verlamd.’ Samen met haar studenten bedacht ze het podcastproject Radio Palestine/Israel. ‘Studenten interviewen hiervoor mensen met wie ze het niet eens zijn.’ Schonmann noemde Bijls steun voor dit project, dat ervoor zorgt dat studenten met elkaar blijven praten.
-
Noah Schohmann en Pieter Slaman -
Julia Cramer -
Koen Caminada -
Studentassesoren Tim van Surksum en Mick de Kruijff -
Ferd Grapperhaus, voorzitter van de Raad van Toezicht
Verbinder
Diverse andere sprekers noemden ook Bijls rol als verbinder. Zoals natuurkundige Julia Cramer, oud-voorzitter van de Young Academy Leiden en studentassesoren Tim van Surksum en Mick de Kruijff die haar zichtbaarheid tijdens demonstraties waardeerden. FGGA-decaan Koen Caminada sprak mede namens de Raad van Decanen. Hij refereerde aan het nieuwe togaprotocol dat onder haar rectoraat tot stand kwam: ook niet-hoogleraren in de promotiecommissie mogen tegenwoordig in toga. ‘Van een universiteit van hoogleraren werd de universiteit meer van ons allemaal.’ Tussen de toespraken door was er ook een swingend intermezzo. Psycholoog Marjolein Fokkema en immunoloog Koen van der Maaden speelden het nummer ‘Loosen Up That Model!’ over de wondere wereld van de algoritmes.
Collegevoorzitter Luc Sels, op dat moment in Parijs voor een overleg met universiteitsbestuurders, sprak Bijl warm toe in een videoboodschap en verheugde zich alvast op de samenwerking met de TU Delft. Ook Ferd Grapperhaus, voorzitter van de Raad van Toezicht, sprak de scheidende rector toe. Hij noemde haar aandacht voor interdisciplinair onderzoek: ‘Met jouw studies Wiskunde en Engels ben je dé verpersoonlijking van het interdisciplinaire.’
-
Burgemeester Peter Heijkoop -
Carolien Kroeze -
Rechts Sarah de Rijcke, de komende nieuwe Leidse rector
Lief en leed
Tijdens het afscheid kreeg Bijl ook twee onderscheidingen. Wageningen-rector Carolien Kroeze, tevens voorzitter van het rectorencollege, gaf Bijl de Legpenning, de erepenning die scheidende rectoren ontvangen. ‘In het rectorencollege delen we lief en leed en leren we van elkaar. Hester kon ik altijd bellen bij ingewikkelde kwesties.’ Ook verwelkomde Kroeze van harte de nieuwe aanstaande rector, Sarah de Rijcke, die ook aanwezig was. De Leidse burgemeester Peter Heijkoop reikte de Gouden Speld uit ‘voor jouw betekenis voor de stad en de universiteit’. ‘Je bestuurt niet om zelf te schitteren, maar om dingen mogelijk te maken.’
Terugblik Bijl
Geroerd bedankte Bijl aan het eind iedereen met wie ze heeft samengewerkt: alle medewerkers, studenten en partners van buiten de universiteit. Ook zij blikte in haar afscheidsrede nog een keer terug op de turbulente jaren: van corona en lockdowns tot polarisatie rond de oorlogen van nu. Juist in zulke tijden is dialoog essentieel, benadrukte ze. Bijl noemde academische vrijheid ‘het grootste goed van een universiteit’, maar waarschuwde dat deze onder druk staat door geopolitiek, politieke inmenging en financieringsvoorwaarden. Tegelijkertijd merkte ze op dat activisme en botsende perspectieven ‘de universiteit levend maken’. Bij een terugblik past ook kritische reflectie, stelde ze. ‘Ik heb geleerd van de dingen die minder goed gingen. Bijvoorbeeld dat er bij een rood sein meer overleg nodig is.’ Ondanks moeilijke en kritische momenten overheerst dankbaarheid, aldus Bijl. ‘Ik voelde me gedragen door velen.’ Presentator Renée Merkx sloot af met een toepasselijke, voor de gelegenheid aangepaste academische term: ‘Hora Hester!’
Een afscheid met toekomst
Het thema van Hester Bijls afscheid is ‘jonge wetenschappers’. In plaats van een persoonlijk cadeau vraagt ze steun voor jonge wetenschappers via de crowdfundingssite SteunLeiden.nl
-
Hester Bijl ontvangt van Renée Merkx het fotoboek 'Hora Hester!' -
Salsaliefhebber Bijl kreeg tijdens de receptie een verrassing en werd uitgenodigd voor een salsadans. -
-
Vertegenwoordigers van de 3 October Vereeniging