Koningin Máxima bezoekt KITLV: van klimaatverandering tot koloniale collecties
Hoe beschermen bewoners in Azië en de Cariben zich tegen de stijgende zeespiegel? Wat doen we met collecties uit de koloniale tijd? Tijdens haar werkbezoek op 26 mei sprak koningin Máxima met onderzoekers over projecten rond klimaatverandering, collecties en culinair erfgoed.
Op een tropische ochtend begroetten onderzoekers van het instituut de koningin in het Herta Mohr-gebouw van de faculteit Geesteswetenschappen. Máxima is beschermvrouwe van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), dat hier is gevestigd. Het instituut bestaat 175 jaar en sinds 2014 beheert de Universiteit Leiden de collecties.
'We willen ons onderzoek doen in co-creatie met lokale gemeenschappen’, legde KITLV-directeur Diana Suhardiman uit. Overal ter wereld moeten bewoners omgaan met klimaatverandering, en dat geldt zeker ook voor bewoners in de Cariben en Azië. ‘Wij verbinden lokale gemeenschappen met elkaar zodat ze ook kunnen leren van elkaars strategieën’, aldus Suhardiman.
-
De koningin werd verwelkomd door KITLV-directeur Diana Suhardiman en historicus Alicia Schrikker, voorzitter vereniging KITLV. -
-
Tsunami’s
Op het programma stond het project ‘Islanders of the Helm’, een onderzoek naar de gevolgen van klimaatverandering voor de Caribische eilanden. Het project richt zich op de vraag hoe bewoners van kustgebieden omgaan met de toenemende schade door orkanen. Máxima maakte aantekeningen en stelde veel vragen aan de onderzoekers. Zoals: kunnen jullie een concreet voorbeeld noemen van samenwerking met bewoners? Wengki Ariando noemde zijn onderzoek naar de voorbereiding van kustbewoners op tsunami’s dat waardevolle inzichten oplevert.
De grote verwoestingen door het zeegeweld zorgen voor veel bestaansonzekerheid, merkte gespreksleider Sikko Visscher op. Het dwingt gemeenschappen vooruit te denken en het landschap anders in te richten. Francio Guadeloupe, hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, vertelde over diverse educatieve projecten om kinderen goed te leren omgaan met het milieu.
Gevoeligheden
Bijna alle onderzoekers van ‘Islanders of the Helm’ zijn zelf afkomstig uit de Cariben. Helpt jullie dat bij het onderzoek?, vroeg Máxima. Lysanne Charles, die de rol van geloof onderzoekt in tijden van verandering, beaamde dat. Het zorgt voor ingangen en we kennen bepaalde gevoeligheden bij de gemeenschappen, aldus Charles.
Andere gewassen
In het project ‘Trace’ onderzoeken wetenschappers hoe samenlevingen in Zuidoost-Azië omgaan met veranderende klimaatomstandigheden. Dat varieert van de studie van bosbeheer aan de grens tussen Thailand en Myanmar tot onderzoek naar mariene ecosystemen in de Filipijnen en landbouw in Indonesië. De koningin informeerde of boeren overschakelen op andere gewassen nu het weer extremer wordt. Dat blijkt het geval. Zo keren Balinese boeren weer terug naar oude, traditionele landbouwmethoden die de bodem minder uitputten.
Herkomstonderzoek
Tijdens het bezoek sprak Máxima ook met historici over herkomstonderzoek. ‘Het KITLV heeft zo’n zeshonderd manuscripten’, legde historicus Alicia Schrikker uit. ‘Wij doen herkomstonderzoek en onderzoeken of er vormen van geweld aan de basis staan van de collectie.’ Kunnen dat ook ongelijke machtsverhoudingen zijn?, vroeg Máxima. Schrikker bevestigde dat het team een ruim begrip hanteert. ‘Een groot deel van de manuscripten betreft kopieën die in opdracht van Nederlanders zijn gemaakt’, merkte erfgoedonderzoeker Mirjam Shatanawi op.
De koningin wilde ook weten hoe digitaal de collectie inmiddels is. Shatanawi vertelde dat steeds meer manuscripten digitaal beschikbaar zijn en dat dit soms nieuwe ethische dilemma’s met zich meebrengt. Zoals: moeten ook heilige manuscripten voor iedereen digitaal toegankelijk worden gemaakt?
Culinaire tradities
Hierna sprak de beschermvrouwe met diverse andere onderzoekers uit het veld van erfgoed en geschiedenis. Zo lichtte historicus Karwan Fatah-Black zijn onderzoek toe naar slavernij in Suriname. Daarnaast presenteerden erfgoedonderzoekers culinaire tradities in Indonesië, Zuid-Afrika, Sri Lanka en Suriname. De onderzoekers bekijken hoe eetgewoonten en gerechten zich in nieuwe omgevingen ontwikkelen en in hoeverre culturele tradities behouden blijven.
Claims
Op een lange tafel lagen onder meer specerijen, verschillende soorten thee en snoepgoed uitgestald. Máxima rook aan de uitgestalde waren en stelde vragen over de veranderende voedselculturen. Soms claimen gemeenschappen dat een bepaalde voedseltraditie bij hen begon, aldus een van de onderzoekers. Maar dan blijkt bijvoorbeeld een Indonesisch gerecht ook wortels te hebben in Afrika. Na afloop maakte het gezelschap in de hal een groepsfoto met de beschermvrouwe, onder toeziend oog van menig verbaasde student die opeens de koningin op de faculteit trof.